Nhà thờ Chánh Thạnh

Lược sử Giáo xứ Chánh Thạnh

17/07/2019

I. VỊ TRÍ ĐỊA LÝ

Phần đất giáo xứ Chánh Thạnh gồm địa bàn các khu vực thôn xã, phường thuộc thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định: các thôn Tân Dân và Tân Dương của xã Nhơn An; khu vực Tiên Hòa, Phò An, An Ngãi, Tân Thạnh, của phường Nhơn Hưng; các thôn Thạnh Danh, Nam Nhạn Tháp của xã Nhơn Hậu; các thôn Hòa Phong, Tân Kiều của xã Nhơn Mỹ.

Cộng đoàn giáo xứ Chánh Thạnh bao gồm các giáo họ: Chánh Thạnh, Phò An, Dương Lăng và Thạnh Danh. Trung tâm sinh hoạt của giáo xứ là nhà thờ Chánh Thạnh, khu vực Tiên Hòa, phường Nhơn Hưng, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định.

II. ĐÔI DÒNG LỊCH SỬ

1. Nguồn gốc

Thành Đồ Bàn của vương quốc Chămpa ngày xưa thuộc xã Nhơn Hậu, thị xã An Nhơn, thuộc địa bàn của giáo xứ Chánh Thạnh. Năm 1471,vùng đất nầy được vua Lê Thánh Tôn sáp nhập vào Đại Việt. Thành Đồ Bàn được dùng làm Phủ lỵ của phủ Hoài Nhơn. Năm 1776, Nguyễn Nhạc đã chọn thành cổ Đồ Bàn để xây dựng kinh đô của Vương triều Thái Đức, được gọi là thành Hoàng Đế. Năm 1814, vua Gia Long dời lỵ sở từ thành Hoàng Đế đến vị trí hiện nay thuộc phường Bình Định, thị xã An Nhơn. Theo dòng lịch sử, địa bàn mục vụ giáo xứ Chánh Thạnh từng là vùng ngoại biên kinh thành của các vương triều.

Trong địa bàn của giáo xứ Chánh Thạnh có địa danh Gò Chàm. Tục danh Gò Chàm cũng như ranh giới của nó cho đến nay vẫn chưa được xác định rõ ràng. Gò Chàm là một địa danh được lưu truyền trong dân gian. Trong giấy tờ sổ bộ, khu vực này được ghi là "Lam Kiều xứ". Tại nơi đây có một chợ, dân gian thường gọi là chợ Gò Chàm,1 mục thống kê chợ trong Đại Nam Nhất Thống Chí ghi chợ này là Lam Kiều.2 Trụ băng đặt ngay trước chợ được khắc "Lam Kiều Thị". Năm 1940,3 chợ Gò Chàm được dời vào phía Đông thành Bình Định, với tên gọi mới là chợ Bình Định, tuy nhiên người dân vẫn thường gọi là chợ Gò Chàm:

- "Chợ Gò Chàm một tháng sáu phiên,
Ai thương ai thì nhớ xuống lên cho đều".

- "Chợ nào bằng chợ Gò Chàm,
Tôm tươi cá trụng thịt bò thịt heo,
Còn thêm bánh đúc bánh xèo,
Bánh khô bánh nổ bánh bèo liên u,
Những con cá chép cá thu,
Cá ngừ cá nục cá chù thiệt ngon".

Sau khi chợ được chuyển đi, người Pháp cho xây dựng tại đây một nhà máy dệt thường gọi là SITA (Société Industrielle des Tissages d’Annam). Từ đây địa danh chợ Gò Chàm xưa được thêm một tên mới: xóm "Xita" và chiếc cầu có tên Cầu Chàm cũng được mang tên mới: cầu "Xita".4

Trong các tường thuật về các cuộc tử đạo thời vua Tự Đức, Gò Chàm là nơi xử các tín hữu. Trong tường thuật về cuộc tử đạo của bốn vị Tôi tớ Chúa là Thầy Giacôbê Tuyên, chú Giuse Nghiêm, Ông Gioakim Quả và Bà Mađalêna Huỳnh Thị Lưu vào ngày 21 tháng 02 năm Tự Đức thứ 15 (khoảng tháng 4 năm 1862 ), có ghi: "Khi bốn đứng nầy đi chốn pháp trường, thì ăn mặc tử tế, gẫm đàng thánh giá lớn tiếng cùng nhau, mỗi người thì có hai tên lính cầm gươm trần đi hai bên; trước chiêng trống, sau võng giá ngựa xe quan. Vừa đến chợ Gò-chàm theo lẽ cho nghỉ ăn tiệc sau hết; song chẳng ai ăn, một quì gối đọc kinh; rồi đứng dậy, tức thì qua sông. Bà Lưu thấy giỏ cột trên đầu sào cắm gần bờ sông, mà bà cũng đi như các đứng kia lại nơi xử; cởi gông quì xuống chực chịu chém".5 Với tường thuật này, nơi xử là dải đất dọc theo bờ Bắc sông Gò Chàm,6 nay thuộc phường Nhơn Hưng, thị xã An Nhơn. 16 vị Tôi tớ Chúa của Giáo phận đều chịu tử đạo tại Gò Chàm từ năm 1860- 1862:7

1 Nay là khu dân cư và bệnh viện An Nhơn. 2 QUỐC SỬ QUÁN TRIỀU NGUYỄN, Đại Nam Nhất Thống Chí, Viện Sử Học phiên dịch, Tập III, tái bản lần thứ hai, Quyển IX, Thuận Hóa 2006, tr. 51.
3 Có ý kiến cho việc dời chợ vào năm 1936.
4 Nay là cầu An Ngãi I trên trục quốc lộ I.

Năm 1860: Cha Giuse Stêphanô Chung, Thầy Giuse Trinh, Chú Giuse Gioakim Bảo, Ông Hứa, Ông Nam, Ông Tân, Ông Giáo.

Năm 1862: Bà Maria Mađalêna Huỳnh Thị Lưu, Ông Gioakim Quả, Chú Giuse Nghiêm, Thầy Tuyên, Cha Phaolô Châu, Thầy Phêrô Qườn, Ông Tađêo Qui, Ông Phêrô Me, Cha Giuse Thủ.

Với cái chết đau thương của cha ông ta đó, dưới mắt người trần mọi sự xem ra đã mất hết, nhưng "các ngài đã tin tưởng ở Chúa, nên hiểu biết chân lý và trung thành với Chúa trong tình yêu" (Kn 3,9). Đức tin đó, niềm tin đó được minh chứng, được nảy sinh, được lớn lên nơi vùng đất này.

2. Thành lập giáo xứ

Sau thời gian dài địa bàn giáo xứ Chánh Thạnh thuộc giáo xứ Kim Châu, ngày 09 tháng 09 năm 2015, Đức cha Matthêô Nguyễn Văn Khôi, Giám mục Giáo phận Qui Nhơn, ký quyết định tách các giáo họ Chánh Thạnh, Phò An, Dương Lăng và Thạnh Danh thuộc giáo xứ Kim Châu để thành lập giáo xứ Chánh Thạnh. Quyết định nầy được công bố ngày 12 tháng 09 năm 2015, cùng ngày, Quyết định bổ nhiệm cha Gioakim Bùi Tấn Lộc làm cha sở giáo xứ Chánh Thạnh cũng được công bố.

5 Mémorial Mission de Quinhon, No. 49, 20 Janvier 1909, tr. 54.
6 Sông Gò Chàm là một nhánh nhỏ của sông Kôn, phát xuất từ khúc sông Kôn chảy qua phần đất thôn Quan Quang, xã Nhơn Khánh, thị xã An Nhơn.
7 Xem Mémorial Mission de Quinhon, No. 53, 24 Mai 1909, tr. 86-87.

- Giáo họ Trinh Vương (tên mới đổi): Trước kia là giáo họ Chánh Thạnh được cha Blais Lực thành lập vào năm 1905. Bổn mạng Đức Mẹ Núi Camêlô. Nhà thờ tiên khởi được cha Louis Vallet Ngân xây dựng vào năm 1909.

Năm 1961, nhà thờ nầy được cha Phêrô Nguyễn Văn Quyển xây dựng lại. Cha Giacôbê Đặng Công Anh tu sửa một số hạng mục. Nhà thờ tọa lạc tại khu vực Tiên Hòa, phường Nhơn Hưng, thị xã An Nhơn.

Năm 2007, cha Gioakim Nguyễn Hoàng Trí đại trùng tu nhà thờ giáo họ Chánh Thạnh, nâng cao mái và mặt tiền, nới rộng và chỉnh trang cung thánh, khánh thành ngày 22 tháng 10 năm 2007.

Năm 2015, Tòa Giám mục cho đại tu sửa nhà xứ trước khi thành lập giáo xứ. Nhà xứ này được cha Giacôbê Đặng Công Anh xây dựng năm 1999 để sử dụng tạm.

- Giáo họ Thạnh Danh: thôn Thạnh Danh, xã Nhơn Hậu, thị xã An Nhơn. Nhà thờ do cha Phêrô Nguyễn Văn Quyển xây dựng năm 1956. Sau năm 1975 chính quyền địa phương mượn. Hiện tại không còn sử dụng nữa và cũng chưa được trao trả cho giáo họ.

- Giáo họ Dương Lăng: thôn Dương Lăng, xã Nhơn An, thị xã An Nhơn. Được cha Blais Lực thành lập vào năm 1905. Nhà nguyện đầu tiên được cha Solvignon Lành xây dựng. Năm 1962, cha Phêrô Nguyễn Văn Quyển tôn tạo bằng gạch ngói. Cha Giacôbê Đặng Công Anh tu sửa năm 2000.

- Giáo họ Phò An: thôn Phò An, xã Nhơn Hưng, thị xã An Nhơn. Được cha Blais Lực thành lập vào năm 1905. Nhà nguyện đầu tiên được cha Solvignon Lành xây dựng vào năm 1916. Cha Phêrô Nguyễn Văn Quyễn tôn tạo bằng gạch ngói vào năm 1962. Năm 1997 và 2001, cha Giacôbê Đặng Công Anh tu sửa một số hạng mục. Năm 2005, cha Gioakim Nguyễn Hoàng Trí đại trùng tu nhà thờ, mừng kỷ niệm 100 năm thành lập giáo họ.

Sau khi nhậm chức cha sở Chánh Thạnh, cha Gioakim Bùi Tấn Lộc tiếp tục chương trình mục vụ của cha Gioakim Nguyễn Hoàng Trí, luân phiên dâng thánh lễ hàng tuần tại các giáo họ. Cha nới rộng hè nhà thờ, phòng thánh, sơn sửa trong ngoài nhà thờ, tu sửa và tân trang nhà xứ. Ngoài ra cha cũng xây nhà giáo lý để có chỗ cho các em học giáo lý.

Để thuận tiện cho việc mục vụ và vì lợi ích của giáo dân, trong cuộc tĩnh tâm linh mục năm 2018, Đức cha Matthêô đã thông báo quyết định điều chỉnh ranh giới giữa giáo xứ Chánh Thạnh và giáo họ biệt lập Đập Đá: từ nay thôn Cẩm Văn của phường Nhơn Hưng không còn thuộc giáo xứ Chánh Thạnh, như được ghi trong văn thư thành lập giáo xứ, nhưng thuộc giáo họ biệt lập Đập Đá.

Hiện nay (tháng 7 năm 2018) giáo xứ Chánh Thạnh có 247 gia đình, 835 tín hữu, được phân bố trong 4 giáo họ: Trinh Vương 364, Phò An 291, Dương Lăng 102, Thạnh Danh 78.

3. Tu sĩ xuất thân từ giáo xứ:

1) Nữ tu Lucia Trần Thị Quyền (giáo họ Trinh Vương), Dòng MTG Qui Nhơn.

2) Nữ tu Maria Lê Thị Hồng Thắm (giáo họ Phò An), Dòng MTG Nha Trang

Nguồn : Website Gp Quy Nhơn

.................

TÒA GIÁM MỤC QUI NHƠN
116 Trần Hưng Đạo, Tp. Qui Nhơn, tỉnh Bình Định
Tel: 056-3824360; Fax: 056-3828955; Email: tgmqnhon@gmail.com

--------------

VĂN THƯ THÀNH LẬP GIÁO XỨ

GIÁM MỤC MATTHÊÔ NGUYỄN VĂN KHÔI

Nhờ ơn Chúa và quyền Tòa Thánh làm Giám Mục giáo phận Qui Nhơn

Kính gởi: - Linh mục Gioakim Huỳnh Công Tân, hạt trưởng hạt Kim Châu, kiêm chính xứ giáo xứ Kim Châu

- Sau khi xét đề nghị của linh mục hạt trưởng Kim Châu, kiêm chính xứ giáo xứ Kim Châu về việc tách các giáo họ Chánh Thạnh, Phò An, Dương Lăng và Thạnh Danh thuộc giáo xứ Kim Châu để thành lập giáo xứ mới;

- Xét thấy việc thành lập giáo xứ mới nầy sẽ đem lại lợi ích mục vụ thiết thực cho người giáo dân và cho công cuộc truyền giáo của giáo phận;

- Sau khi đã tham khảo ý kiến của các linh mục hữu trách trong Giáo phận và chiếu theo Giáo Luật các điều 374 và 515;

TÔI, MATTHÊÔ NGUYỄN VĂN KHÔI, GIÁM MỤC GIÁO PHẬN QUI NHƠN

QUYẾT ĐỊNH THÀNH LẬP GIÁO XỨ

Tên gọi : GIÁO XỨ CHÁNH THẠNH.

Cộng đoàn giáo xứ : Gồm các tín hữu nằm trong địa bàn: thôn Tân Dân và Tân Dương của xã Nhơn An. Khu vực Tiên Hòa, Phò An, An Ngãi, Tân Thạnh và Cẩm Văn của phường Nhơn Hưng và xã Nhơn Hậu thuộc thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định

Trung tâm giáo xứ : Đặt tại Nhà thờ Chánh Thạnh, khu vực Tiên Hòa, phường Nhơn Hưng, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định.

Bổn mạng giáo xứ : ĐỨC MẸ NÚI CAMÊLÔ, được mừng kính vào ngày 16 tháng 07 hằng năm.

Giáo xứ mới Chánh Thạnh đương nhiên được hưởng tư cách pháp nhân chiếu theo luật kể từ ngày công bố văn thư này (12.09.2015).

Xin Chúa chúc lành cho mọi thành phần Dân Chúa của giáo xứ Chánh Thạnh để tất cả được hiệp nhất trong tình yêu Chúa và làm chứng cho chân lý Tin Mừng trong môi trường sống của mình.

Làm tại TGM Qui Nhơn, ngày 09 tháng 09 năm 2015

+ Matthêô Nguyễn Văn Khôi
Giám Mục giáo phận Qui Nhơn

Nguồn : Website GP Quy Nhơn