Nhà thờ Đức Ninh

Giáo xứ Đức Ninh thuộc xã Đức Hợp, tỉnh Hưng Yên, nằm bên dòng sông Hồng hiền hòa, cách Tòa Giám mục Thái Bình khoảng 75km. Giáo xứ nhận Thánh Phêrô Tông Đồ làm bổn mạng, mừng kính ngày 29 tháng 6 hằng năm. Từ một họ đạo nhỏ bé thuộc Giáo xứ Mẹ Ngọc Đồng, với mái nhà nguyện đơn sơ nơi xóm Tam Đa, Đức Ninh đã trải qua đau thương, chia ly, nghèo khó và thử thách. Nhưng nhờ ơn Chúa, nhờ công lao của quý Cha, quý Thầy, quý cụ trùm, quý tiền nhân, quý ân nhân và mọi người con trong giáo xứ, ngọn lửa đức tin ấy vẫn được gìn giữ cho đến hôm nay. Tin Mừng được rao giảng trên quê hương Việt Nam từ rất sớm. Theo sử liệu, năm 1533, dưới thời vua Lê Trang Tông, đã có giáo sĩ Inikhu đến giảng đạo tại vùng Ninh Cường, Quần Anh và Trà Lũ, nay thuộc Giáo phận Bùi Chu. Từ cuối thế kỷ XVI sang đầu thế kỷ XVII, các cha Dòng Đaminh, Dòng Tên, Dòng Phanxicô tiếp tục đến loan báo Tin Mừng trên đất Việt. Cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII, Giáo xứ Ngọc Đồng, còn gọi là Ngọc Đường, đã có tên trong bản đồ Giáo Hội. Nhờ nằm bên tả ngạn sông Hồng, gần Phố Hiến sầm uất, ánh sáng Tin Mừng từ Ngọc Đồng dần lan tới Đức Ninh. Theo lời các cụ cao niên, họ giáo Đức Ninh có cùng thời với Giáo xứ Ngọc Đồng, chỉ sinh sau một giai đoạn ngắn. Ngày ấy, người dân Đức Ninh sống bằng nghề trồng cấy và đánh cá. Cuộc sống nghèo khó, bữa ăn giản dị với bánh đúc ngô, cá mòi,rau dệu, thài lài, búp ngô. Các cụ vẫn truyền câu: “Thài lài, rau dệu, búp ngô, Mẹ con nhà khó ăn no cả đời.” Đến năm 1915, Ngọc Đồng đã là một giáo xứ lớn. Họ giáo Đức Ninh là một trong 8 họ đạo lâu đời của Giáo xứ Ngọc Đồng. Khi ấy giáo dân sống rải rác tại xã Đức Chiêm. Nhà thờ còn sơ sài, nằm ở xóm Tam Đa, bên ngoài quán chợ Dâu khoảng 100m. Các cha Ngọc Đồng đã cử thầy Chất về trông coi họ giáo, dạy kinh, dạy hát, giúp bà con sống đạo Năm 1917, một biến cố đau thương xảy ra với họ giáo Đức Ninh. Do mâu thuẫn và hiểu lầm giữa lương và giáo, thầy giáo Chất bị sát hại. Dân làng đưa xác thầy về an táng tại nghĩa trang xứ Ngọc Đồng. Biến cố ấy để lại nỗi đau lớn, nhưng cũng làm cho giáo dân Đức Ninh càng ý thức hơn về sự cần thiết phải đoàn kết, quy tụ và gìn giữ đức tin. Năm 1917, giáo họ rỡ nhà thờ từ xóm Tam Đa chuyển về xóm Đức Ninh. Nhà thờ dựng lại rất đơn sơ: mặt tiền và cuối nhà thờ được xây, chung quanh ghép gỗ, mái lợp cỏ tranh. Trước cửa có hội quán gọi là quán Cư, bên cạnh có cây gạo lớn. Các cụ trùm thay nhau gánh vác công việc giáo họ, âm thầm giữ gìn nề nếp đức tin. Năm 1925, thầy giáo Nguyên được cha Lolbera Yên OP và cha Fernandez Xuyên OP cử về phục vụ họ giáo Đức Ninh. Thầy tận tâm với công việc tông đồ, lo tu sửa nhà thờ, hạ cây gạo đóng ghế, rỡ quán Cư làm nhà giáo lý và chỗ ở tạm cho các cha. Năm 1929, giữa Đức Triêm và Nho Lâm xảy ra tranh chấp đất ở bãi Chim Vân Nghệ. Bên Đức Triêm yếu thế, đã xuống nhờ thầy giáo Nguyên giúp đỡ. Nhờ thầy, Đức Triêm thắng kiện. Để ghi nhớ công ơn, xã Đức Chiêm cúng vào nhà thờ Đức Ninh ba mẫu đất và bán thêm bốn mẫu nữa. Từ đó, nhà thờ Đức Ninh có thêm đất để canh tác, gây quỹ phục vụ nhà Chúa. Năm 1930, nhà thờ gặp hỏa hoạn, nhưng may thay một trận mưa rào đột xuất đã giúp nhà thờ không bị hư hại nhiều. Sau thầy giáo Nguyên, các thầy giáo Chi, Cung, Huyền, Học và nhiều thầy khác tiếp tục phục vụ họ giáo Đức Ninh. Đến năm 1938, dưới thời thầy giáo Học, họ giáo Đức Ninh lớn mạnh với khoảng 600 nhân danh trong hơn 100 hộ gia đình. Đời sống đạo rất nề nếp. Kinh sáng tối được các cụ kiểm nhân danh; hằng năm, từ già tới trẻ đều xưng tội, chịu lễ. Khi ấy, Đức Ninh nằm ở trung tâm các họ lẻ chung quanh như Khu Tây, Đức Thịnh, Đức Đồng, Phục Lễ, Làng Bông, Đồng Long, Hạnh Lâm, Phó Nham. Vì vậy, nhu cầu xây dựng một ngôi thánh đường khang trang trở nên cấp thiết. Năm 1938, kế hoạch xây dựng nhà thờ được Bề trên phê chuẩn. Cha Lolbera Yên trực tiếp cắm móng và chỉ huy thi công. Cùng với cha, các viên chức trong làng và thầy giáo Học lo việc đốc công. Để mở rộng khu vực nhà thờ, một số hộ đã chuyển đi nơi khác. Giáo dân san ao, lấp hố, đóng gạch, nung vôi, đào móng, xây nền, rỡ nhà thờ cũ và làm lại. Đàn ông đào móng, chuyển vôi vữa; đàn bà, con gái gánh đất, chuyển gạch. Các cụ trùm lo mua vật liệu từ xa chuyển về. Đến năm 1941, giáo họ làm xong phần móng và tượng đài Thánh Phêrô quan thầy. Năm 1943, hoàn thành phần chống mộc, trát vữa bên trong và tiến hành lợp mái. Năm 1943, ngôi thánh đường hình thánh giá tạm hoàn thành để dâng lễ và đọc kinh sớm tối. Dù chưa xây được tháp chuông, giáo họ vẫn vui mừng tạ ơn Chúa. Quả chuông được đặt đúc tại Paris năm 1941. Sau ngày khánh thành hai năm, nạn đói năm 1945 xảy ra, nên việc hoàn thiện nhà thờ phải tạm dừng. Năm 1954, sau Hiệp định Genève, hơn 40 hộ giáo dân Đức Ninh cùng nhiều giáo dân Giáo xứ Ngọc Đồng di cư vào Nam. Người đi mang theo hành lý, người ở lại đứng tiễn trong nghẹn ngào. Nhưng dù đi đâu, lòng người Đức Ninh vẫn hướng về quê hương, về mái nhà thờ thân thương và tiếng chuông thân thuộc. Sau năm 1954, đời sống đức tin gặp nhiều khó khăn. Các cha đi hết, việc cầu nguyện sớm tối ở nhà thờ chỉ còn các cụ già, các cháu nhỏ và một số người trung tuổi. Năm 1967, nhà nước mượn nhà thờ làm kho xi măng, sau đó làm kho chứa dây, cân dây, rồi mượn hai gian buồng cuối làm kho thóc. Họ giáo phải dồn vào hai gian trên để đọc kinh. Năm 1977, họ giáo cử ông Phêrô Hùng, ông Phêrô Tụng, ông Phêrô Động làm trùm; cụ Dương làm bà trưởng. Từ đây, ban trùm được gọi là Ban Hành giáo. Năm 1979, nhà thờ xuống cấp nghiêm trọng, sau đó được sửa chữa. Năm 1981, giáo dân xẻ cây đóng ghế băng. Năm 1990, họ giáo đại tu mái lợp. Năm 1992, giáo dân công đức nâng nền, lát gạch men, đóng ghế chân quỳ, sửa tượng đài Thánh Phêrô. Từ đó, khuôn viên nhà thờ khang trang hơn. Tháng 6 năm 1994, họ giáo bầu Ban Hành giáo mới. Năm 1995, họ giáo bán nhãn hoa được tám triệu đồng, giáo dân công đức gần năm triệu đồng cùng nhiều vật liệu. Nhờ đó, họ giáo tu sửa ngoại thất nhà thờ, lát sân, xây bậc cửa, trồng hơn 300 cây bạch đàn và quy hoạch vườn thánh. Đầu năm 1996, Tòa Giám mục cử cha Tôma Đoàn Xuân Thỏa về phụ trách liên xứ Ngọc Đồng. Cha cùng cộng đoàn sửa sang nhà thờ, nâng cấp gian thánh, xây tường bao, đổ đường kiệu, xây tượng đài Đức Mẹ La Vang, thành lập đội kèn, đội trống, đội bát âm và phát triển các đoàn hội. Tháng 2 năm 2006, cha Tôma Đoàn Xuân Thỏa chuyển về Tòa Giám mục, cha Giuse Nguyễn Tri Chức về thay thế. Ngày 02 tháng 12 năm 2006, Đức cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Sang ký sắc lệnh nâng họ giáo Đức Ninh lên hàng Giáo xứ, tách khỏi Giáo xứ Mẹ Ngọc Đồng. Cha Giuse Nguyễn Tri Chức được cử làm quản nhiệm tân Giáo xứ. Hiện nay, Giáo xứ Đức Ninh có 1.473 giáo dân, gồm Giáo họ Hạnh Lâm và Gềnh. Các giáo họ trực thuộc hiện không còn nhà thờ gồm Gềnh, Đức Đồng, Đức Thịnh, Phục Lễ, Đống Long và Làng Bông. Giáo họ Hạnh Lâm cách nhà xứ khoảng 2km, được thành lập năm 1938, nhận Thánh Giuse làm bổn mạng. Do sạt lở sông Hồng, nhà thờ cũ hư hại. Năm 2004, giáo họ khởi công xây nhà thờ mới và hoàn thành năm 2008. Hiện nay giáo họ có 146 giáo dân. Qua các thời kỳ, Giáo xứ Đức Ninh được nhiều quý Cha yêu thương coi sóc, và hiện nay là cha Phêrô Nguyễn Văn Bang. Các đoàn hội hoạt động ổn định, đặc biệt là Huynh đoàn Đaminh, Hội Hiền Mẫu, Hội LCTX, Đội trống, Đội trắc, Ban Kim Nhạc, các lớp giáo lý, Thiếu Nhi Thánh Thể và giới trẻ. Nhờ ơn Chúa, quý ân nhân và cộng đoàn chung sức, Giáo xứ Đức Ninh đang xây dựng ngôi thánh đường mới. Công trình đã hoàn thành phần tầng hầm, có nơi cho các em thiếu nhi học giáo lý và sinh hoạt.