Nhà thờ Hiếu Nghĩa

Lược sử Giáo xứ Hiếu Nghĩa

Nhà thờ Hiếu Nghĩa, Phường Thống Nhất, Tp. Pleiku, Tỉnh Gia Lai

1. GIAI ĐOẠN HÌNH THÀNH 1969-1975

Trong những năm 1963-1967, tình hình chiến tranh leo thang, nhất là từ biến cố Tết Mậu Thân 1968 nhiều vùng biên giới thuộc tỉnh Pleiku mất an ninh. Dân chúng trong đó có nhiều giáo dân công giáo đã tuốn về thị xã Pleiku và các vùng ven thị xã để lánh bom đạn. Trong bối cảnh đó, một số dân từ các dinh điền Lệ Chí, Thanh An, Ninh Đức đã di tản về định cư tại vùng đất cách xa trung tâm thành phố Pleiku hơn 3 kilômét, gọi là Cây số 3, gồm nhiều thành phần : dân lao động, công nhân viên chức, gia đình binh sĩ.v.v., trong đó ước chừng có trên dưới 1.000 giáo dân.

Vì cách xa thành phố, phương tiện đi lại lúc bấy giờ chủ yếu bằng xe lam 3 bánh đưa đón khách hàng ngày nên nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của bà con giáo dân trở nên cấp thiết.

Năm 1969, Cha Tôma Lê Thành Ánh chính xứ Hiếu Đạo (Pleiku II) đã đến giúp mục vụ và thành lập họ đạo với tên gọi Họ đạo Hiếu Nghĩa, trực thuộc Giáo xứ Hiếu Đạo. Một nhà thờ thô sơ mái tole được Cha Tôma dựng nên để cộng đoàn có nơi thờ phượng Chúa, và chọn Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống làm lễ bổn mạng của Họ đạo.

Trong giai đoạn này giáo xứ Hiếu Đạo gồm các họ đạo : Hiếu Đạo, Hiếu Đức, Hiếu Lễ, Hiếu Nghĩa và Hòa Bình (Biển Hồ), với 6.676 giáo dân.

Các Cha phó xứ :

- Cha Phêrô Nguyễn Đức Chính 1969

- Cha Phêrô Phaolô Hoàng Văn Quy 1973

Chức việc tại thời điểm năm 1969 có:

- Ông Simon Nguyễn Công Trí: Câu chánh

- Ông Giuse Huỳnh Dư, Ông Mai, Ông Bính: Biện Trưởng.

Diện tích đất thuộc nhà thờ ban đầu gần 2 hécta. Năm 1972, nhà xứ được xây cất mới (để chuẩn bị đón Linh mục về nhận xứ), và diện tích khuôn viên đất nhà thờ lúc này khoảng 3 sào, số đất còn lại Cha và ban chức việc cấp cho giáo dân các nơi về và gia đình quân nhân công giáo (với điều kiện, những người được cấp đất của nhà thờ khi đi phải sang nhượng lại cho người công giáo).

Sinh hoạt của giáo họ dần đi vào ổn định. Vào các dịp lễ Giáng sinh và Phục sinh giáo dân tham dự rất đông, tháng Mân Côi có tổ chức rước kiệu Đức Mẹ đông đảo, sốt sắng.

Năm 1974, Ðức Cha Phaolô Seitz (Kim), Giám mục Giáo Phận Kon Tum quyết định thành lập giáo xứ Hiếu Nghĩa tách khỏi giáo xứ Hiếu Đạo, và bổ nhiệm Cha Gioan Baotixita Đinh Văn Thám làm linh mục chính xứ tiên khởi. Cha Gioan Baotixita chưa về giáo xứ thì xảy ra biến cố loạn lạc năm 1975 làm mọi việc ngưng trệ.

Nhà thờ Hiếu Nghĩa (cũ)

2. GIAI ĐOẠN THỬ THÁCH VÀ TRƯỞNG THÀNH 1975-2005

Năm 1975 thống nhất đất nước, thay đổi chế độ, đa số dân chúng chạy loạn bỏ về Sài Gòn hoặc đi nơi khác, hoặc về quê cũ; số khác đi cải tạo (phần lớn quân nhân hay công chức chế độ cũ)...Vợ con họ trở về Giáo họ đã sang nhượng nhà đất chuyển đi nơi khác. Diện tích đất của nhà thờ cũng bị thu hẹp, vì ban chức việc thời đó sợ không đóng nổi thuế đất nông nghiệp nên cũng bán đi một số ít.

Năm 1975, Cha Tôma Lê Thành Ánh chính xứ Hiếu Đạo đi cải tạo, Cha Phêrô Phaolô Hoàng Văn Quy thay thế, kiêm quản họ Hiếu Nghĩa.

Ngày 12/08/1975, linh mục Giuse Trần Sơn Nam được bổ nhiệm chính xứ Hiếu Đạo thay Cha Phêrô Phaolô Hoàng Văn Quy, nhận xứ ngày 29/09/1975.

Ngày 07/06/1976 Cha Giuse Trần Sơn Nam đi cải tạo, Cha Phêrô Phaolô Hoàng Văn Quy lên thay. Nhà thờ Hiếu Đạo bị nhà nước trưng thu.

Năm 1977 Cha Phêrô Phaolô Hoàng Văn Quy chính thức là Cha xứ Thăng Thiên, Hiếu Đạo, Hiếu Nghĩa, Hiếu Đức.

Sau năm 1975, số giáo dân Hiếu Nghĩa chỉ còn lại 30 gia đình. Khu vực nhà thờ Hiếu Nghĩa thuộc Ấp 7 (phường Thống Nhất ngày nay), số giáo dân đi lễ được 10 gia đình, còn lại không dám công khai sinh hoạt tôn giáo.

Chức việc lúc này chỉ còn lại 2 người, là ông Simon Nguyễn Công Trí (Câu chánh) và ông Giuse Huỳnh Dư (biện).

Nhà xứ mới xây chưa sử dụng, chính quyền Ấp 7 (Ủy ban phường Thống Nhất) mượn làm việc. Nhà giáo lý trước nhà thờ hướng tây, làm trụ sở Công an Ấp 7. Cha Phêrô Phaolô Hoàng Văn Quy và ông câu Trí đồng ý cho mượn thời hạn là 2 năm thì trả lại, nhưng thực tế mãi cho đến năm 1991 giáo họ mới đòi lại được.

Tháng 06 năm 1975, cha sở phê chuẩn bầu thêm 2 chức việc mới là các ông Micae Lê Đăng Lơ và ông Giuse Lê Quang Hưng. Ban chức việc thời kỳ này như sau :

- Ông Simon Nguyễn Công Trí, câu chánh

- Ông Micae Lê Đăng Lơ, câu phó

- Ông Giuse Lê Quang Hưng, biện xóm trên

- Ông Giuse Huỳnh Dư, biện xóm dưới

Như vậy giáo họ có 2 xóm giáo với khoảng 200 giáo dân.

Ngay khi thành lập giáo họ năm 1969, các nữ tu dòng Phú Xuân đã ra giúp dạy giáo lý ở đây. Sau 1975, các Sơ vẫn tiếp tục ra sinh hoạt với giáo họ cùng các Sơ dòng Mến Thánh Giá, nhưng đã gặp nhiều ngăn cản, đe dọa.

Giai đoạn này, cộng đoàn gặp rất nhiều khó khăn, bị cản trở, cấm đoán. Ban chức việc thường xuyên bị mời làm việc. Thánh lễ luôn bị gián đoạn. Giáo dân chỉ được phép đọc kinh. Cha Phêrô Phaolô Hoàng Văn Quy đã triệu tập các chức việc về nhà thờ Thăng Thiên tập nghi thức phụng vụ Lời Chúa ngày Chúa nhật khi Linh mục không ra dâng thánh lễ được. Ông câu Lơ được trao quyền phụng vụ Lời Chúa và cho giáo dân rước lễ...

Năm 1978, địa bàn họ đạo được nới rộng. Linh mục Micae Hoàng Đức Oanh chính xứ Thánh Tâm giao lại khu vực ngã tư Biển Hồ thuộc giáo họ Hoà Bình cho cha xứ Thăng Thiên, và được giao lại cho giáo họ Hiếu Nghĩa quản lý cả ngã tư Biển Hồ (xóm Thiên Mẫu năm 2013) và điểm 17 tháng 3 (gồm 4 đội sản xuất). Lại gặp khó khăn khi giáo dân các nơi ấy về nhà thờ Hiếu Nghĩa sinh hoạt, cũng như các chức việc đến phục vụ tại các nơi này. Bù lại giáo dân rất đông và sốt sắng trong các buổi kinh nguyện. Các chức việc là ông Trí, ông Lơ, ông Hưng, ông Dư, ông Hoa, ông Hai, ông Truyền, ông Khiết và ông Điều.

Ngày 12/12/1980 Cha Tôma Nguyễn Văn Thượng được bổ nhiệm phó xứ Thăng Thiên, cũng là cha phó Hiếu Đạo, Hiếu Nghĩa.

Năm 1983, ông câu chánh đầu tiên của giáo họ Hiếu Nghĩa Simon Nguyễn Công Trí được Chúa gọi về, cộng đoàn và cha sở phê chuẩn ông Micae Lê Đăng lơ làm câu chánh.

Ngày 25/05/1985, nhà thờ Hiếu Nghĩa được thông báo hạn chế giờ lễ (từ 2 giờ xuống còn 1 giờ), tiếp sau đó ngày 27/5/1985 được thông báo cấm hoàn toàn linh mục đến làm lễ tại nhà thờ Hiếu Nghĩa. Lễ Bổn mạng giáo họ năm đó (1985) không có Linh mục dâng thánh lễ.

Năm 1994, chính quyền cho phép tổ chức thánh lễ Chúa Thánh Thần Hiện xuống bổn mạng giáo họ tròn 25 năm thành lập. Đức Cha Alexis Phạm Văn Lộc về dâng thánh lễ và ban phép thêm sức cho các em trong giáo họ lần đầu tiên.

Ngày 12/12/1994, Cha Giuse Trần Sơn Nam về nhận chính xứ Thăng Thiên, Hiếu Đạo, Hiếu Nghĩa. Cha Phêrô Phaolô Hoàng Văn Quy và Cha Tôma Nguyễn Văn Thượng đi nhận xứ khác. Giai đoạn này, Cha sở được về dâng thánh lễ 2 Chúa nhật trong tháng, còn lại 2 Chúa nhật các thừa tác viên cử hành phụng vụ Lời Chúa và cho giáo dân rước lễ. Có 3 thừa tác viên sau: Ông Micae Lê Đăng Lơ, ông Antôn Nguyễn Thành Công và ông Antôn Cai Văn Hoa.

Giáo họ có 3 Xóm giáo : Xóm 1, Xóm 2, Xóm 3. Mỗi Xóm giáo có 3-4 vị chức việc đảm trách. Trong thời gian này :

- Câu chánh : ông Micae Lê Đăng Lơ

- Câu phó đối nội : ông Antôn Nguyễn Thành Công

- Câu phó đối ngoại : ông Gioan TrầnVăn Quý

- Thư ký : ông Micae Nguyễn Đức Bình

- Thủ quỹ : ông Anrê Đặng Văn Tư

Năm 2001,Cha Giuse Trần Sơn Nam phụ trách đã cho xây tường rào (nơi 2 cánh gà bên nhà thờ), xây nhà vệ sinh, sửa 2 phòng giáo lý phía trước. Năm 2003 được phép của chính quyền, chuyển khung sắt tháp chuông từ nhà thờ Hoa Lư về Hiếu Nghĩa. Cha Giuse Trần Sơn Nam sắm quả chuông.

Năm 2005, Đức Cha Micae Hoàng Đức Oanh nâng giáo họ Hiếu Nghĩa lên hàng giáo xứ, vẫn trực thuộc cha sở Thăng Thiên quản nhiệm.

3. GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN 2006 ĐẾN NAY

Ngày 27/7/2005, Cha Phêrô Nguyễn Văn Đông về nhận chính xứ Thăng Thiên, đồng thời cũng là chính xứ Hiếu Đạo, Hiếu Nghĩa.

Năm 2006, Cha Phêrô Nguyễn Văn Đông cho nới mái che hai bên, phía trước và phía sau nhà thờ, xây nhà bếp, nới các phòng giáo lý. Kinh phí đóng góp từ lòng hảo tâm trong cộng đoàn giáo họ.

Năm 2007, Cha Phêrô Nguyễn Văn Đông hỗ trợ kinh phí, cùng giáo dân đóng góp tiền của và công lao động đã đổ được sân bê tông trên tháp chuông.

Tháng 03 năm 2007, dòng Mến Thánh Giá Tân Việt đến phục vụ tại Hiếu Nghĩa. Cha Phêrô Nguyễn Văn Đông xin các Cha dòng Phanxicô về dâng thánh lễ cho nhà thờ Hiếu Nghĩa ngày Chúa nhật và thứ ba hàng tuần : Cha Nicola Vũ Ngọc Hải, Cha Giuse Hoàng Hữu Chi, Cha Giuse Trần Văn Long, Cha Giuse Nguyễn Khánh Thông.

Ngày 17/12/2009, đổ bê tông sân nhà thờ.

Năm 2011 nhờ các Sơ kêu gọi, giáo dân và các ân nhân đã đóng góp đóng mới 39 ghế ngồi và xây dựng tượng đài Đức Mẹ.

Trong giai đoạn này có các Cha phó :

* Cha Đaminh Nguyễn Tiến Trung 2009-2012

* Cha Phêrô Nguyễn Đức Trí, SJ 2011-2012

* Cha Gioan Nguyễn Quốc Vũ 2012-2013

* Cha Giuse Giang Tử Dương 2013 - 2014

* Cha Tađêô Võ Xuân Sơn 2014-2015

Thánh lễ tại nhà thờ giáo xứ được đầy đủ hơn : vào thứ 3, thứ 5, thứ 6 và Chúa nhật hàng tuần. Đời sống đức tin và sinh hoạt của cộng đoàn được phát triển.

* Số giáo dân năm 2011: 986 người. Gồm 255 hộ, trong 3 Xóm giáo.

Tháng 5 năm 2013, giáo xứ bầu lại ban chức việc mới :

- Ông Bonaventura Phạm Văn Thảo - Câu chánh.

- Ông Đôminico Tống Viết Năm - Câu phó ngoại vụ.

- Ông Phaolô Trần Đặng Mến - Câu phó nội vụ.

- Bà Maria Phạm thị Lạc -Thư ký.

- Bà Maria Cai thị Phương - Thủ quỹ

Ngày 18/07/2015, Cha Đaminh Trương Bảo Tâm được ĐGM Micae thuyên chuyển về làm chính xứ Thăng Thiên kiêm nhiệm Hiếu Đạo và Hiếu Nghĩa. Giáo xứ Hiếu Nghĩa lúc này có 1.093 giáo dân.

Các Cha phó :

Cha Phêrô Lê Văn Hùng 2015

Cha Giuse Đỗ Thái Huy 2017

Cha G.B Trần Minh Đức 2018

Ngày 18/11/2018, Đức Cha Alôsiô Nguyễn Hùng Vị, Giám mục giáo phận đã bổ nhiệm linh mục tân chính xứ Thăng Thiên kiêm Hiếu Đạo, Hiếu Nghĩa : Cha Đaminh Nguyễn Tiến Trung. Cha sở Đaminh tiếp tục củng cố giáo xứ về mọi mặt, kiện toàn các hội đoàn, ban ngành trong giáo xứ...Ngôi nhà thờ giáo xứ Hiếu Đức xây đã lâu và xuống cấp, không còn đáp ứng đủ nhu cầu của cộng đoàn, Cha Đaminh đã khởi công xây lại ngôi nhà thờ mới khang trang, khánh thành vào ngày 18/11/2020, do Đức Cha Aloisiô Nguyễn Hùng Vị Giám mục Gp. Kon Tum làm phép thánh hiến.

Hiện nay giáo xứ có tổng cộng 1.216 giáo dân. Trong đó : 1.200 giáo dân người Kinh và 16 giáo dân người Thượng sắc tộc Jrai (số liệu năm 2020).

Trải qua bao thăng trầm thời cuộc, Giáo xứ Hiếu Nghĩa vẫn luôn một lòng sắt son Hiếu kính Chúa và sống trọn Nghĩa tình với anh chị em trong cộng đoàn giáo xứ, cũng như hướng tới tha nhân các vùng lân cận trong nỗ lực loan báo Tin Mừng Chúa Kitô, dưới thúc đẩy của Chúa Thánh Thần.