Nhà thờ Kon Măh

Lược sử Giáo xứ

Nhà thờ Kon Măh, xã Hà Tây, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai

Giáo xứ Kon Măh hiện nay thuộc xã Hà Tây, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai, Giáo hạt Chư

Păh, Giáo phận Kon Tum. Từ ngã ba Trà Quỳnh trên quốc lộ 14, rẽ vào khoảng hơn 20 km

đến nhà thờ Kon Măh.

I. GIAI ĐOẠN HÌNH THÀNH

Vùng đất xã Hà Tây, Hà Đông ngày nay, xưa kia thuộc Trung Tâm Truyền Giáo Kon

Kơxâm, một trong 4 Trung tâm Truyền giáo được Đức Cha Stêphanô Cuénot Thể thiết lập

trên Miền Tây Nguyên vào năm 1851 (gồm: Kon Kơxâm, Plei Rơhai, Kon Trang và Plei

Chư). Sau khi cha Combes (Bê) qua đời năm 1857, Trung tâm Truyền giáo Kon Kơxâm

không tồn tại lâu (đến năm 1866). Dân làng Kon Kơxâm đã dời đi sống nơi khác, đời sống

đạo có phần sa sút. Tiếp sau vị thừa sai tiên khởi Phêrô Combes, các Cha P. Dourisboure Ân

(1857-1866), G.B Besombes Kính (1863-1866), Cha Bảo (người Việt 1866)... đã đến đem

Tin Mừng và mở rộng vùng truyền giáo này.

Năm 1871-1873, Cha Jean Hugon (Xuân) lên miền truyền giáo Kon Tum và được gởi

đến phụ trách thành lập nông trang Kon Măh, nhưng ngày 03/09/1872 Cha Do qua đời tại

Đồng Hâu (Bình Định), Miền truyền giáo Kon Tum thiếu linh mục, nên năm 1873 Cha

Hugon phải trở về phụ trách TTTG Rơhai (Tân Hương) thay Cha Do1

.

Ngày 04/06/1880, Cha Jean Soubeyre (Nghiêm) ở Kon Jơri Krong (Kon Jơdreh) được bổ

nhiệm phụ trách Kon Măh và các làng trong vùng, nhưng ngài sớm qua đời vào ngày

11/07/1880 tại Kon Jơri Krong vì sốt rét rừng

2

.

Vào tháng 04/1896, Cha Denis Poyet (Thuận) được chỉ định coi sóc làng Kon Kơtu bao

gồm cả phía tây miền truyền giáo (địa bàn xã Hà Tây - Hà Đông...ngày nay). Ngài đã dành

hết sức lực và tâm huyết cho công việc mục vụ

3

.

Năm 1897, làng Kon Măh và các làng khác trong vùng đã theo đạo

4

.

1

x. Tiểu sử Lm Jean Hugon (1846-1877), Văn khố MEP.

2

x. Tiểu sử Lm Jean Soubeyre (1853-1880), Văn khố MEP.

3

x. Tiểu sử cha Denis Poyet (1863-1932), Văn khố MEP.

4

x. Echos de la Mission, tháng 09/1943, tr. 4.

Ngày càng có nhiều làng xin tòng giáo. Trung tâm truyền giáo Bahnar-Jơlơng tại Kon

Kơxâm không còn nữa, nên Kon Măh đã được chọn làm địa sở chính bao gồm các họ đạo

trong vùng.

*ĐỊA SỞ KON MAH: (Theo Echos de la Mission, tháng 8-9 năm 1947)

Tên họ đạo Năm tòng

giáo

Linh mục

phụ trách

Năm phụ

trách

KON KƠXÂM 1853 Cha Phêrô Combes (Bê) 1852-1857

bỏ đạo 02/08/1856 Cha Phêrô Dourisboure (Ân) 1857-1866

trở lại đạo

KON PƠNĂNG

02/08/1901

1858

Cha Jean Besombes (Kính)

Cha Bảo (người Việt)

Cha Jean Soubeyre (Nghiêm)

Cha G.B Guerlach (Cảnh)

Cha Denis Poyet (Thuận)

Cha Phêrô Dourisboure (Ân)

1863-1866

1866

04/06/1880

1891-1896

1896-1898

(1858-1866)

bỏ đạo

trở lại đạo

1873

30/01/1889

Cha Jean Hugon (Xuân)

Cha G.B Guerlach (Cảnh)

1871-1873

1893-1896

KON KƠTU 01/1889 Cha Denis Poyet (Thuận) 1896-1898

KON TƠLEH 08/1890 Cha G.B Guerlach (Cảnh) 1893-1896

nhập với

KON KƠTU 1895

KON MAH 31/10/1890 Cha G.B Guerlach (Cảnh) 1893-1896

KON BAH

KON KOMO

KON CHANG KONG

KON TƠIOK

như trên

11/1893

08/07/1893

cuối

02/1897

Cha Denis Poyet (Thuận)

Cha G.B Guerlach (Cảnh)

Cha Denis Poyet (Thuận)

Cha Denis Poyet (Thuận)

1896-1898

1893-1896

1896-1898

1897-1898

Các linh mục phụ trách thời kỳ tiếp theo:

Cha Martial Jannin (Phước)

Cha Grégoire Bober

Cha Earnest Charasson (Bảo)

Cha Cha Augustinô Nguyễn Cao Thìn

Cha Jean Guichard (Lễ)

Cha Joseph Décrouille (Đệ)

Cha Emile Kemlin (Văn)

Cha Cha Stêphanô Cao Tấn Truyện

Cha Joseph Décrouille (Đệ)

Cha Cha Tađêô Trần Đình Gương

Cha Antôn Ngô Đình Thận

Cha Phêrô Nguyễn Đắc Cẩn

Cha Phêrô Nguyễn Trọng Ân

Cha Antôn Nguyễn Đình Nghĩa

1898-1906

1906-1911

1911-1914

1914-1917

1917-1920

1920-1922

1922-1924

1924-1927

1927-1935

1935-1936

1937-1940

1940-1944

1942-1944

1944-

Năm 1913, địa sở có 916 giáo dân.

Năm 1927, địa sở có 10 họ đạo, 838 giáo dân.

Năm 1933, địa sở có 9 họ đạo, 818 giáo dân.

Năm 1937-1939, thiếu linh mục, địa sở tạm thuộc Plei Tơuer (Lm Antôn Thận), 9 họ

đạo, 764 giáo dân. Bổn mạng địa sở Kon Măh là Đức Bà phù hộ các giáo hữu (Notre-Dame

Auxiliatrice)5

.

Năm 1948, địa sở có 8 họ đạo, 695 giáo dân. Số giáo dân từng họ đạo như sau: Kon

Mah; 54, Kon Tơiok: 82, Kon Sơlal: 125, Kon Bah: 107, Kon Kơtu: 120, Kon Pơnăng: 59,

Kon Kơmo: 77, Kon Chang Kông: 716

.

Năm 1956-1958, Cha Antôn Den (Bahnar) phụ trách, địa sở có 8 họ đạo, 716 giáo dân, 7

chú giáo phu.

Năm 1958-1959, Cha Théophile Bonnet (Quý) phụ trách Kon Măh, kiêm Kon Jơdreh và

Kon Bơbăn, gồm 7 họ đạo, 682 giáo dân, 8 chú giáo phu.

Làng Kon Măh trước 1975. Ảnh MEP.

Năm 1960-1975: Cha Đôminicô Đỗ Hữu Toán chánh xứ Kon Jơdreh kiêm Kon Măh.

Năm 1962, chung Kon Jơdreh và Kon Măh có 8 họ đạo, 1.844 giáo dân.

Năm 1965, riêng Kon Măh có 5 họ đạo, 2.450 giáo dân (Kon Jơdreh 7 họ đạo, 1.483

giáo dân).

Thời kỳ chiến tranh dân làng chạy loạn và bị phân tán. Kon Măh nhập vào Kon Jơdreh.

Năm 1972, địa sở Kon Jơdreh Cha Toán phụ trách có 7 họ đạo, 3.270 giáo dân, bao gồm

Kon Măh.

Năm 1975, Kon Jơdreh 2.219 giáo dân, bao gồm Kon Măh7

.

5

x. Les Mission des Pays Mois en 1937, Vicariat Apostolique de Kontum (Annam).

6

x. Echos năm 1949, tr. 7.

7 Các số liệu dựa theo Lịch Công giáo địa phận Qui Nhơn và Lịch Công giáo địa phận Kontum, các năm liên

hệ.

II. GIAI ĐOẠN TRƯỞNG THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

Từ sau năm 1975, tín hữu dân tộc vùng Jơlơng thuộc các cha sở nhà thờ Chính toà Kon

Tum phụ trách: Cha Phaolô Nguyễn Đây (1975-1978).

Năm 1978-2006: Cha Giuse Nguyễn Thanh Liên.

Năm 2004, Kon Măh có 306 giáo dân, ông Hner đại diện cộng đoàn.

Giáo điểm Kon Măh (mượn phía sau nhà rông của làng) - Lễ Phục sinh 2005

THỐNG KÊ NĂM 2005 GIÁO XỨ KON MAH

(Theo thống kê của Giáo phận Kon Tum năm 2005)

Số TT Tên Làng Dân số Giáo dân

1. Kon Bah 425 421

2. Kon Chang 240 240

3. Kon Honglih 289 288

4. Kon Kơ Mo 301 301

5. Kon Măh 334 334

6. Kon Pơ Nang 207 207

7. Kon Sơ Rai 249 249

8. Kon Xơlăl 426 426

9. Kon Xơlăng 748 743

TC: 3.219

Ngày 27/12/2006, Cha Antôn Nguyễn Văn Binh được chính thức bổ nhiệm làm chính xứ

Kon Măh (gồm 9 làng), và Kon Mahar, cũng như một số họ đạo liên hệ trong 2 xã Hà Đông,

Hà Tây thuộc tỉnh Gia Lai.

Năm 2007, Cha Giuse Nguyễn Thanh Liên trong giai đoạn phụ trách đã tiến hành khởi

công xây dựng nhà thờ Kon Măh, đặt viên đá đầu tiên vào ngày 12/01/2007. Nhà thờ hoàn

tất làm phép khánh thành ngày 04/05/2009.

Nhà thờ Kon Măh làm phép khánh thành ngày 04/05/2009

Năm 2009, Cha Phêrô Trần Quốc Hải được bổ nhiệm phó xứ. Ngoài công việc mục vụ

tại Kon Măh, Cha Hải hàng tuần vào Kon Mahar Thứ Bảy dâng thánh lễ và về lại giáo xứ

Kon Măh chiều Chúa Nhật.

Ngày 28/12/2011, Cha Hiêrônimô Lê Đình Hùng được bổ nhiệm chánh xứ Kon Măh,

kiêm Kon Mahar. Cha Phêrô Trần Quốc Hải tiếp tục phó xứ đặc trách mục vụ Kon Mahar.

Năm 2013, để tạo điều kiện có nơi để anh chị em giáo dân hội họp và cho con em trong

giáo xứ có những điều kiện tốt hơn để học Giáo lý...Sau nhiều tháng tích góp, chuẩn bị và

khởi công, Ngôi Nhà Xứ mới đã hoàn thành và làm phép đưa vào sử dụng ngày 23/05/2013.

Nhà Xứ Mới làm phép khánh thành ngày 23/05/2013

Tiếp theo xây dựng dãy Nhà Giáo Lý hoàn thành tháng 08/2014. Thời điểm này giáo xứ

có tổng cộng 4.319 giáo dân (4.303 Thượng; 16 Kinh).

Nhà Giáo Lý hoàn thành tháng 08/2014

Năm 2016: 4.622 giáo dân (4.587 Thượng; 35 Kinh).

Ngày 01/02/2017, giáo xứ tổ chức lễ mừng 120 năm đón nhận đức tin (1897-2017). Nhân

dịp này Đức Cha giáo phận đã làm phép Thánh Giá và làm nghi thức thánh hóa khu đất

nghĩa trang (đất thánh) mới của giáo xứ, vừa được chính quyền chấp thuận cấp đất, cách nhà

thờ chừng 3 km, nằm trên một ngọn đồi cao khoảng khoát.

Ngày 16/11/2018, Cha Giuse Hà Văn Hường được Đức Cha Aloisiô Nguyễn Hùng Vị,

Giám mục giáo phận bổ nhiệm tân chính xứ, đã đến dâng thánh lễ nhận xứ Kon Măh.

Giáo xứ tiếp tục được củng cố và phát triển với sức sống và tiềm lực sẵn có của mình qua

chứng tá đức tin sống động của cộng đoàn, để đưa giáo xứ ngày một tiến lên hơn nữa.

Ngày 23/01/2019, dưới sự điều động của Cha sở Kon Măh và quý Cha, khu di tích Mộ

của Cha Phêrô Combes (Bê), Bề trên tiên khởi của Miền truyền giáo Kon Tum đã được di

dời lên vị trị mới cao hơn vị trí ban đầu 100m, để tránh mực nước thủy điện dâng cao.

Mộ cha Phêrô Combes (Bê) hiện nay tại làng Kon Kơxâm, thôn Kon Băh, xã Hà Tây,

huyện Chư Păh, Tỉnh Gia Lai; thuộc Giáo xứ Kon Măh, Giáo hạt Chư Păh, Gp Kon Tum.

Năm 2020, số giáo dân của giáo xứ là 5.010 người (trong đó 4.990 người sắc tộc, có 20

giáo dân người Kinh).