Nhà thờ Plei Chuet

Lược sử Trung tâm truyền giáo Pleichuet

Nhà thờ Plei Chuet Phường Thắng Lợi, Tp Pleiku, Tỉnh Gia Lai

Trung tâm truyền giáo Plei Chuet là một trong 3 Trung tâm truyền giáo do các Cha Dòng Chúa Cứu Thế (DCCT) đảm nhận. Mặc dù là Trung tâm sinh sau đẻ muộn nhất (sau TTTG Cheoreo, TTTG Plei Kly...), nhƣng đến nay Trung tâm truyền giáo Plei Chuet có cơ ngơi bề thế nhất và đƣợc chọn làm trung tâm chính của DCCT tại Tây Nguyên.

I. ĐỔ BỘ LÊN PLEI KLY - CÁC CHA DCCT LÊN PHỤC VỤ TÂY NGUYÊN

Năm 1969, Cha Antôn Vƣơng Đình Tài đang phục vụ một giáo điểm người Kơho trong vùng Phi Yang (Phú Sơn - Đà Lạt). Tình hình chiến sự những năm 1965- 1968 rất ác liệt khiến ngƣời dân chạy lọan dồn về vùng Phi Yang (Dà-Mpao, Rơlơm).

Các Thừa sai cũng bị dồn cục nhƣ vậy có cả chục ngƣời. Nhiều cơ sở đã bị phá hủy. Công việc không có bao nhiêu. Cha Tài xin Bề trên cho ra đi tìm một địa điểm mới. Đƣợc sự chấp thuận của Bề trên, Cha Tài đã mời thầy Leonard Quân và hai phó tế mới ra trƣờng là thầy Giuse Trần Sĩ Tín và Phêrô Nguyễn Đức Mầu để hình thành một nhóm truyền giáo. Cha đi tới những giáo điểm ngoài địa phận Đà Lạt: Thăm giáo điểm ngƣời Chăm của các cha dòng Phanxicô; đến dòng Biển Đức Ban Mê Thuột để tiếp cận với ngƣời Êđê, vùng này có nhiều bạn bè và họ hàng đồng hƣơng Nghệ Tĩnh có thể hỗ trợ đắc lực...Nhƣng rồi Cha Tài và các thầy theo quốc lộ 14 đi tiếp lên phía Pleiku-Kontum, ghé thăm một ngƣời bạn học cũ đang phục vụ giáo điểm Cheo Reo là Cha Phaolô Vũ Văn Thiện, xuất thân từ Dòng Chúa Cứu Thế. Lúc đó, các Cha DCCT mới bắt đầu biết đến ngƣời Jarai. Cha Tài lên gặp Đức Cha Phaolô Seitz (Kim), đƣợc ngài hoan hỉ đón nhận.

Và ngày 10/10/1969, chính Đức Cha cùng với Cha Tôma Vũ Khắc Minh lái xe đƣa Cha và các thầy về Pleikly không nhà không cửa, không mang theo gì cả. Đức Cha đọc đọan Tin Mừng Lc 10, 1-12, cầu nguyện và chúc lành cho các Cha rồi nói: “Bây giờ các anh có bốn người, nếu Dòng Chúa Cứu Thế đưa lên đây 72 người như trong bài Tin Mừng, tôi cũng nhận” ... Sau đó, ngài lên xe trở lại Kontum. Trời đã về chiều. Không ai dám cho mấy kẻ lạ mặt này trú ngụ cả. Ngƣời ta chỉ cho các Cha một căn phòng đầu trƣờng làng vốn là nơi trú đêm của đàn dê trong làng với đầy phế thải của chúng. Thế là các Cha bắt đầu đƣợc làm dân với dân, đƣợc làm Jarai với Jarai. Các Cha đâu biết rằng trƣớc đó (năm 1953 và năm 1956), Đức cha Phaolô Seitz (Kim) viết thƣ cho Dòng Chúa Cứu Thế kêu gọi Nhà Dòng lên cộng tác với giáo phận Kontum phục vụ ngƣời thiểu số.

Tháng 2 năm 1971, tức 17 tháng sau khi tới Pleikly thì có đánh lớn tại vùng Phú Nhơn - Pleikly. Các Thầy bị quân Cách Mạng bắt đem vào rừng sâu bên kia biên giới Cam-bốt. Bị cùm hai tháng liền. Bị tra hỏi. Bị sốt rét. Giờ lao động là giờ hạnh phúc vì không bị cùm và không bị tra hỏi. Bốn tháng sau ngƣời ta cho các Thầy về, riêng Thầy Marcô Đàn vĩnh viễn nằm lại trong rừng sâu. Thầy chết vì sốt rét (12/5/1971) sau khi đã cứu chữa cho nhiều ngƣời. Thầy đƣợc phúc chết trong khi thi hành sứ vụ Tin Mừng và chết nhƣ một ngƣời nghèo nhất: trên ngƣời chỉ có tấm áo dòng, chôn không quan tài. Cha Tài lúc đó có việc phải đi Pleiku nên không bị bắt cùng. Nhƣng một tháng sau khi các Thầy đƣợc thả về thì đến lƣợt cha Tài, cha Phán lại bị bắt. Tuy nhiên chỉ một tuần sau thì đƣợc thả. Nhƣ thế cũng đủ phá bình địa mấy căn chòi Cha Tài dựng lên tạm bợ sau cuộc chiến tháng 3/1971. Các Cha các Thầy phải kéo nhau về Cheoreo (Phú Bổn ngày nay) tạm trú. Trong vòng hơn một năm rƣỡi ở Cheoreo, các Cha tổ chức cùng anh chị em Jarai phiên dịch toàn bộ cuốn Tân Ƣớc ra tiếng Jarai. Đó là công việc duy nhất tuy bất toàn nhƣng hữu ích còn tồn tại.

Khi anh chị em Jarai trở lại theo Chúa thì đó là cuốn sách duy nhất mà các Cha sử dụng (x. Lm Giuse Trần Sĩ Tín, 35 năm Sứ vụ Jarai của DCCT (10.1969-10.2004).

II. TỪ GIÁO ĐIỂM MARANATHA ĐẾN TRUNG TÂM TRUYỀN GIÁO PLEI CHUET 1972-1974

Nhắc đến Trung tâm truyền giáo Plei Chuet chúng ta không thể không nhắc đến linh mục tiên khởi của Trung tâm, Cha Antôn Vƣơng Đình Tài. Cha Tài là một trong số 4 anh em DCCT đƣợc Đức Cha Paul Seitz (Kim) gởi đến Trung tâm truyền giáo Pleikly, trong một lần đi Pleiku thì bị kẹt tại đây sau biến cố 1971 tại Pleikly.

Cha Tài nói: “Sau những ngày long đong lận đận của năm 1971, cái hay là anh em không nản chí, quyết tâm tiếp tục sứ vụ loan báo Tin Mừng cho anh em người Jarai”.

Quả thật, sau khi rời làng Pleikly, Cha Tài về sinh sống với bà con Jarai ở vùng Pleiku (Pleiku Roh và Plei Chuet) để có thể dõi theo tin tức về “cố hƣơng” Pleikly.

Cũng trong năm 1971, có một ngƣời Jarai chịu phép Thanh Tẩy ở Kontum và về Plei Chuet truyền đạo. Nhƣ vậy, sau khi Đức Giám Mục Paul Seizt đã mời cha Tài ở lại truyền giáo cho đồng bào Jarai tại Pleiku. Cha đã nhận lời và trở thành một trong những vị thừa sai ngƣời Việt Nam tiên phong trong công cuộc truyền giáo cho đồng bào Jarai tại Tây Nguyên trong thời hiện đại. Từ đó bất chấp những khó khăn, nguy hiểm do hoàn cảnh chiến tranh, chính trị, xã hội, Cha vẫn kiên trì bám trụ tại vùng Cao Nguyên để rao giảng Tin Mừng cho đồng bào Jarai.

Thời điểm ấy, ở vùng phụ cận của Pleiku còn có những anh chị em Jarai tìm hiểu Đạo và nhƣ vậy cần có một linh mục chăm lo cho họ. Năm 1972, Cha Tài về Plei Chuet dựng nhà nguyện và trồng một cây Thánh Giá ở chỗ đất trũng thuộc trung tâm Plei Chuet ngày nay. Cũng năm này, giáo điểm Plei Chuet đƣợc thành lập (Điểm MARANATHA). Ngƣời Jarai theo chế độ mẫu hệ nên Cha Tài đã chọn Đức Maria Vô nhiễm nguyên tội làm bổn mạng cho giáo điểm. Cha làm một căn nhà tranh trong vƣờn nhà ông Drắc để ở, đƣợc hơn một năm thì chuyển sang thổ cƣ nhà bà Kem. Ở đây Cha Tài trồng rau, trồng ớt rồi thu hoạch mang ra chợ bán, và Cha đã làm quen đƣợc rất nhiều “bạn hàng” ở ngoài chợ. Trong thời gian này Cha sống rất khó nghèo, đồng bào ăn cái gì, Cha cũng ăn nhƣ vậy: lá khoai mì, măng, cá khô là cao cấp rồi. Cha đến làm quen với ngƣời Jarai ở những làng lân cận, họ đã gọi vị Linh mục trẻ Dòng Chúa Cứu Thế 32 tuổi đời là „Ơi‟, một danh xƣng quý trọng và thân thƣơng trong ngôn ngữ Jrai. „Ơi‟ vừa có nghĩa là ông bà (Ơi Yă) vừa có nghĩa là „ngài‟ (Ơi Pơtao, Ơi Tu). Từ ngày ấy danh xƣng Ơi đã gắn liền với cuộc đời của vị Linh mục và theo ngài cho đến cuối đời.

Rời nhà bà Kem, Cha sang cƣ trú bên nhà ông Săng, đối diện nhà bà Kem. Năm 1974, Ơi Tài cho làm một nhà thờ bằng tôn, lập “Quán Gió” ở nhà Rông cũ để cho giới trẻ đến đây ca hát, sinh hoạt. Hằng ngày, Ơi Tài về các làng có ngƣời dự tòng để dạy giáo lý. Ơi cũng kêu gọi mọi ngƣời nếu muốn có thể đi lễ nhà thờ của ngƣời Kinh nhƣ Hiếu Đạo, Thăng Thiên, Thánh Tâm... Số dự tòng và tân tòng ngày một đông, tập hợp ở nhà nguyện dựng trong vƣờn nhà ông Rơm. Nhƣ vậy, với khởi đầu là Điểm truyền giáo Maranatha đầu năm 1972, đến năm 1974 này TTTG Pleichuet đã đƣợc thành lập. Cha Antôn đã dâng Trung tâm cho Chúa Thánh Thần và chọn Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống làm bổn mạng của Trung tâm truyền giáo Plei Chuet.

III. LỚN LÊN TRONG THỬ THÁCH

Biến cố 1975 xảy đến, Cha Tài vẫn bám trụ Plei Chuet mặc cho dân chúng nƣờm nƣợp đi di cƣ. Sau 1975, công việc gặp khó khăn, có nơi Cha đến đƣợc hay không đƣợc đến. Cha Tài còn bị tạm giữ một thời gian ngắn. Cha vẫn cứ tiếp tục công việc và bắt tay vào công trình lớn lao là xây nhà Rông sẽ là nhà thờ Trung tâm Plei Chuet.

Phục Sinh năm 1976 đã có thánh lễ Thanh Tẩy đầu tiên ở làng Plei Chuet, Cha Tài đã chọn 12 ngƣời làm cột trụ. Khi Plei Chuet đã có khá đông giáo dân, Cha vẫn mở rộng truyền giáo đến các làng khác, thƣờng thì Ngài dẫn theo các ông câu ông biện, gần trên dƣới 10 km thì đi bộ, xa nhất là 40-50 km thì đi xe đạp (x. Lm Giuse Trần Sĩ Tín, sđd).

Cha đã rảo khắp buôn làng của đồng bào của đồng bào Jarai tại Pleiku và vùng phụ cận thuộc các huyện Đak Đoa, Mang Yang, Chƣ Păh, Ia Grai để rao giảng Tin Mừng và dẫn đƣa khoảng hơn 15.000 anh chị em Jarai đi theo Chúa Kitô.

Năm 1987 đã trở thành cột mốc đánh dấu một bƣớc tiến quan trọng trong công cuộc truyền giáo cho vùng Tây Nguyên nói chung và cách riêng với Trung tâm truyền giáo Plei Chuet. Sự kiện năm 1988, đồng bào Jarai nô nức gia nhập đạo. Sau gần 20 năm sống chứng tá âm thầm trong lao động, cầu nguyện, hy sinh, anh em trong cộng đoàn đƣợc tận mắt chứng kiến những hoa trái đầu tiên đã chín, báo hiệu một mùa gặt bội thu: các thôn làng đua nhau trở lại đạo. Dân làng theo đạo ngày càng đông, rất ít ngƣời còn thờ cúng phiếm thần. Nhà Rông xƣa là nơi cƣ ngụ của thần linh Jarai nay đƣợc thay thế bằng Nhà thờ, Nhà nguyện để phụng thờ Thiên Chúa. Mỗi năm ngƣời Jarai gặp gỡ Chúa mỗi đông, giáo điểm Plei Chuet càng ngày càng phát triển. Cha Antôn đã hƣớng đến các vùng lân cận. Ngài đã truyền cho các tông đồ Jarai đến rao giảng cho các buôn làng xung quanh dƣới sự hƣớng dẫn của Ngài. Và kết quả nhƣng đã thấy, rất nhiều làng theo đạo Kitô. Đến năm 1995, là lúc cần thành lập thêm các điểm truyền giáo, mỗi làng tùy theo địa bàn cƣ trú. Cha Antôn đã phân chia thành các vùng sau: Vùng thành phố Pleiku gồm 6 làng với hơn 3.000 tín hữu, vùng Ia Grai có 33 làng với 2.500 tín hữu, vùng Ia Glơn có 10 làng với hơn 1.000 tín hữu, vùng Yaly với 25 làng và hơn 2500 tín hữu, vùng Chƣ Prông với 14 làng với hơn 1.000 tín hữu. Với cách xây dựng nhóm tông đồ cơ bản, các câu biện của mỗi làng về lại nhà thờ Plei Chuet để học giáo lý vào mỗi ngày thứ bảy, rồi họ trở về làng hƣớng dẫn lại cho dân làng và mang lại kết quả lớn, đời sống đạo của dân làng Jarai đã trở nên mạnh mẽ. Khai sinh trong đau khổ và nhẫn nại, nhìn lại sự phát triển của trung tâm, hơn ai hết, cha Antôn xác tín rằng: sự dẫn đƣa và ân sự của Chúa Thánh Thần đã đổ xuống trên bà con Jarai. Có thể nói rằng đó cũng là Trung tâm truyền giáo của Chúa Thánh Thần, từ đó Trung tâm truyền giáo Plei Chuet còn có tên khác là Trung tâm truyền giáo Pentacost. Cha Antôn đã khổ công xây dựng Trung tâm, ngài đã nằm xuống trên mảnh đất này cho hạt giống đã gieo đâm chồi nảy lộc mang lại mùa lúa dồi dào.

Giai đoạn này Trung tâm Truyền giáo do ngài gây dựng tại Pleiku đã có hơn 100 giáo điểm tại hơn 200 buôn làng.

IV. VỮNG BƯỚC VÀO TƯƠNG LAI

Năm 2000, ở tuổi 70, cha Tài đã liên hệ xin chính quyền địa phƣơng cho cho Cha Bartôlômêô Nguyễn Đức Thịnh đƣợc nhập hộ khẩu tại Trung tâm truyền giáo và kế thừa ngài phụ trách công cuộc phục vụ đồng bào Jarai.

Năm 2001, mặc dù sức khoẻ của Cha bắt đầu suy giảm nghiêm trọng song Cha muốn đƣợc ở tại Trung tâm Truyền giáo để chia sẻ với đồng bào Jarai và lo liệu để có thêm các linh mục kế thừa ngài trong công việc phục vụ anh chị em Jarai. Việc Cha xin đƣợc cho Cha Bart. Nguyễn Đức Thịnh và sau này là các Cha Phaolô Nguyễn Văn Công và G.B Lê Minh Trí về Trung tâm truyền giáo là một trong những thành công lớn, biểu lộ tấm lòng yêu thƣơng đối với đồng bào Jarai và sự nhiệt tình đối với công cuộc truyền giáo tại Pleiku.

Cha Antôn đƣợc Giáo phận mời về Nhà Chung (TGM) để phụng dƣỡng, nhƣng chỉ vài ngày sau ngài lại khăn gói về lại Plei Chuet. Tháng 5 năm 2005, ngài đau nặng, phải về Sài Gòn để chữa trị. Tuy nhiên, bệnh tình không thuyên giảm. Chúa đã muốn ngài về nghỉ ngơi đời đời với Chúa sau bao nhiêu vất vả, bao nhiêu nỗ lực dấn thân yêu thƣơng và rao giảng Tin Mừng cho ngƣời nghèo. Trở về Pleiku đƣợc ít ngày thì ngài đã đƣợc gọi về nhà Cha trên trời (27/5/2005) sau 36 năm năm truyền giáo tại Pleiku. Sống với ngƣời nghèo, chết giữa ngƣời nghèo, cả đời theo sứ mạng rao giảng Tin Mừng cho ngƣời chƣa biết Chúa. Một con ngƣời hiền lành, đạo đức, thánh thiện, sống nghèo khó, có tinh thần hy sinh, luôn luôn quên mình xả thân phục vụ ngƣời nghèo, đặc biệt là đồng bào các dân tộc thiểu số, là mẫu gƣơng cho các thế hệ thừa sai tiếp theo.

Lãnh nhận tinh thần của Cha Antôn và thể theo mong mỏi của dân làng. Với sự hỗ trợ của Đức Giám mục giáo phận và của Tỉnh DCCT Việt Nam, linh mục Bart. Nguyễn Đức Thịnh đã cho khởi công xây dựng nhà thờ Trung tâm. Ngày 1/8/2003, lễ đặt viên đá đầu tiên do Đức Cha Phêrô Trần Thanh Chung, Giám mục giáo phận Kontum chủ tế. Ngày 9/12/2003, lễ khởi công do Đức Giám Mục Micae Hoàng Đức Oanh, Giám mục giáo phận Kontum chủ tế.

Thánh đƣờng Plei Chuet đƣợc khánh thành vào ngày 1/9/2005. Cha Tài ra đi mà không thể chứng kiến ngày đó. Cha Bart. Nguyễn Đức Thịnh kế tiếp sứ vụ của cha già Antôn để lại: 12.000 giáo dân Jarai rải rác trong khoảng 100 làng dân tộc thuộc bốn huyện, chƣa kể 1360 giáo dân và 400 dự tòng của huyện Đức Cơ cũng sẽ thuộc Trung tâm Plei Chuet.

* NHÀ THỜ PLEI CHUET

Nhà thờ Plei Chuet là ngôi nhà thờ đầu tiên dành cho giáo dân Jarai, nằm cạnh Tu Viện Dòng Chúa Cứu Thế tại Tây Nguyên. Nhà thờ Pleichuet đƣợc xây cất theo mô hình Nhà Rông của các ngƣời Thƣợng. Đó là kiểu nhà đặc biệt chỉ có ở những buôn làng bắc Tây Nguyên, đặc biệt ở hai tỉnh Gia Lai và Kon Tum. Mỗi buôn, làng dựng một ngôi nhà sàn lớn đƣợc trang trí đẹp ở giữa buôn, làng gọi là Nhà Rông. Đó là nơi diễn ra những sự kiện quan trọng: lễ tết, hội làng, đám cƣới, lễ cầu nguyện và là nơi hội họp của cả buôn làng gồm già, trẻ, trai, gái...

Kiến trúc nhà thờ kiểu Nhà Rông nầy có những nét đặc biệt, về dáng dấp và cách trang trí hoa văn. Đó là ngôi nhà to lớn nhất, gấp ba, gấp bốn nhà thƣờng, có mái nhọn xuôi dốc và đƣợc dựng trên những cột cây to, khoảng tám cột bằng cây đại thụ, thẳng chắc, mái nhọn. Những vi kèo trong nhà thờ Plei Chuet đƣợc trang trí những hình ảnh tôn giáo. Nổi bật ở giữa nhà thờ Nhà Rông nầy là bàn thờ có đặt Mình Thánh Chúa. Lòng nhà thờ trống trơn, không ghế ngồi, không bàn quì. Vào đây, mọi ngƣời ngồi hay quì trên sàn nhà.

Ngày 11/9/2011 thật là một ngày đáng nhớ đối với anh chị em Jrai: Chuyến viếng thăm của Đức Tổng Giám Mục Leopoldo Girelli, Sứ thần Tòa Thánh. Các anh chị em Jrai tại các buôn làng đã lũ lƣợt kéo về Trung Tâm Truyền Giáo Plei Chuet, ƣớc tính lên đến gần 20 ngàn ngƣời.

CÁC LINH MỤC DCCT ĐÃ PHỤC VỤ TẠI TRUNG TÂM PLEI CHUET

Ngoài ra từ 2018 có Lm Giuse Phạm Minh Công (1938-2020) về nghỉ hƣu tại Plei Chuet.

Hiện nay (thống kê năm 2020), Địa sở Plei Chuet có tổng số 3.633 tín hữu sắc tộc Jarai cƣ trú tại thành phố Pleiku và huyện Đăk Đoa.