Nhà thờ Tân Độ (Kẻ Nhầu)

Lược sử Giáo xứ Tân Độ

Nguồn : Trang Web Giới Trẻ Tân Độ

Phần (1)

Từ năm 1900 dưới sự chăn dắt của Cố Khanh, vị chủ chăn vĩ đại làm cho mọi người nhận biết Chúa và thương yêu sống đời thánh thiện. Các gia đình làm ăn khá giả, thấy số giáo dân tăng ngày một đông, cũng có gia đình đóng thuyền lớn đi buôn, làm ruộng được trúng mùa, ăn tiêu còn dư và cho các làng xung quanh vay lấy lời. Nhà thờ thì khang trang nhưng quá chật, nên quan viên, bô lão, chức sắc đạo đời bàn nhau dự tính xây nhà thờ kiểu Tây cho rộng rãi để thờ phượng cho tôn nghiêm, sạch sẽ, đẹp đẽ để lưu lại cho con cháu về sau nên các cụ họp lại bàn phương án để có tiền xây nhà thờ.

Làng ta có tục lệ rất phong kiến, lấy vợ gả chồng cho con cái, hai gia đình tổ chức mời hai họ, dân làng ăn uống. Trong gia đình có người qua đời, sở cậy hàng giáp mai tang. Theo tục lệ, khai mai táng xong, cũng phải làm chỗ mấy chục mâm, mời cả giáp và chức sắc trong làng. Và theo điều lệ hội Tư văn, phải làm một mâm cỗ thịnh soạn nộp cho hội mới được vào hội. Đến nay, các cụ cải cách, 3 tục nói trên không phải làm nữa, mà phải đóng tiền theo khoán lệ. Toàn dân đồng ý nhịn ăn để lấy tiền đóng góp làm quỹ xây nhà thờ. Các cụ bô lão, chức sắc đạo đời đồng chấp thuận quyết định như sau: Về cưới hỏi, chia làm 4 bậc như sau:

Bậc nhất: 20$00 Bậc nhì: 15$00 Bậc ba: 10$00 Bậc tư: 5$00 Về Tang sự, chia làm 5 bậc như sau: Bậc I: 60$00 Bậc II: 40$00 Bậc III: 30$00 Bậc IV: 20$00 Bậc V: 10$00 Những gia đình nào cười hỏi hoặc tang sự, các cụ bạn định cứu xét hoàn cảnh gia đình giàu nghèo như thế nào, rồi quyết định cho vào thứ hạng nộp tiền.

Khi khoán lệ đã hoàn tất, các cụ đệ đơn trình Cố, Cố cảm động sự hăng say làm nhà thờ của dân làng. Cố chấp thuận và đệ trình Đức Cha phê chuẩn.

Đến mùa xuân năm 1910 là năm Duy Tân thứ 4 thì bất đầu thi hành khoán lệ. Cho đến năm 1918, dân làng thu được số tiền khá lớn, đều nộp cho Cố Khanh giữ, và khi Cố về Pháp thì bàn giao số tiền cho Cha Nhân giữ. Thế chiến thứ I năm 1914, Phát xít Đức do Hitler làm Quốc trưởng đem quân đi đánh các nước Âu Châu, và xâm chiếm nước Pháp. Cố được lệnh chính phủ Pháp gọi về đi lính, Cố phải chấp hành. Cố tạm biệt dân làng, về Pháp và đeo lon Trung úy Tuyên úy cho sư đoàn bộ binh trấn giữ tỉnh Macxay. …

(Phần (2)

…Khi Cố về Pháp, Đức Cha Đông sai Cha Nhân đang làm giáo sư Chủng viện Hoàng Nguyên về thay Cố coi họ Tân Độ. Khai Cha Nhân về coi xứ được một năm, Người thấy dân làng có quỹ lớn, thời gian 8 năm số tiền thu được cũng khá, số giáo dân quá đông gồm 140 gia đình với 360 nhân danh và nếu chờ Cố qua thì không biết đến bao giờ, vì chiến tranh còn đang tiếp diễn. Nên Cha Nhân viết thư sang Pháp hỏi ý kiến Cố về việc làm nhà thờ, Cố trả lời việc xây nhà thờ Cha cứ làm.

Nên các cụ, dân làng đề nghị Cha Nhân trình với Cha Phượng ở kẻ Trừ là Cha chính xứ, xin phép Đức Cha cho phép họ Tân Độ xây nhà thờ và sửa soạn mua gạch, gỗ lim để sẵn.

Ngày 8 tháng 9 năm 1918, Đức Cha gửi thư về cho Cha Nhân, phê chuẩn cho phép họ Tân Độ xây nhà thờ và mong thời gian ngắn Đức Cha được về làm phép Khánh Thành nhà thờ, Ngài cũng vui mừng chúc lành và cho phép rỡ nhà thờ cũ và dọn lên trường học hát làm nhà thờ tạm.

Dân làng sung sướng, trẻ già trai gái đoàn kết bên nhau, các cụ triệu tập Đại hội thảo 10 điều khoán lệ và toàn dân xin tiến cử 2 cụ Chánh Phó Quản Đốc tài vật sự vụ là Cụ Phó Trương Vũ văn Hân làm Chánh quản đốc, cụ Hào Bùi văn Phòng làm phó Quản đốc. Lại chia các họ làm 4 giáp đạo đông, tây, nam và bắc, 4 giáp này cứ 1 người lềnh phu phen lao động tạp dịch, và đề cử mỗi giáp một cụ phụ tá với 2 cụ quản đốc, Giáp Đông Cụ trùm Thiên, Giáp Tây cụ Bá Đê, Giáp Nam cụ Phó Kiệu, Giáp Bắc cụ Nhiêu Chi. 2 cụ Chánh Phó quản đốc than hành chỉ huy mua các vật liệu, cứ 3 tháng một lần, các cụ lại họp để tính sổ chi tiêu trước mặt Cha xứ, và hai cụ quản đốc mua gì, chi thu gì đều phải hỏi ý kiến Cha xứ. Theo điều khoản, Cha Nhân phải giữ tiền và sổ chi thu.

Được lệnh Đức Cha cho phép làm nhà thờ, Cha Nhân bàn định với dân làng là: Cha Phượng giới thiệu bán nhà thờ cũ cho họ Minh Thụy với giá 700 đồng. Nhưng họ Minh Thụy xuống dỡ thì dân làng đòi bớt lại cái bàn thờ và 2 bức thảm sơn son thiếp vàng. Họ Minh Thụy không mua nữa, về sau dân làng phải dỡ xuống vào tháng 11 năm 1918. Các cụ đem số gỗ để sửa lại nhà Rãy, về sau đem xuống làm Quán Đề, còn nhà thờ dọn xuống trường học hát để dâng lễ và đọc kinh cầu nguyện.

Khi các cụ quản đốc đã mua đủ vôi, gạch, gỗ, và nhà thờ đã dỡ xong rồi. Cha Nhân cho quan viên đi mời cụ Đốc Thân là kỹ sư xây dựng nhà thờ trong giáo phận, quê cụ ở xứ Hà Hồi (Kẻ Rồi). Khi cụ Đốc Thân về thì bàn với dân làng định cắm móng nhà thờ hướng nào, mới chiều hôm trước các cụ định theo hướng nhà thờ cũ, nhưng cách độ 12h sáng hôm sau, các cụ lại đổi ý xoay hướng cuối nhà thờ xuống ao, vì thế mà móng cứ bị sứt mẻ mãi, cho nên phải giãn ra lâu để chờ xem có lún không. Và khi xây tốn hơn 200 đồng bạc mua sắt đặt ngang các tường, lại tốn 600 đồng bạc mua 1 sào đất của bà cụ Lễ để đầu nhà thờ tiến lên, còn chân tháp nhà thờ chỏ ra là ao, các cụ mua 20 phiến lim, sẻ đôi đóng và lệt làm chân móng, rồi hạ lệnh chưng dụng thuyền trong làng, bắt nhân công ra bến Bội Đầu sông Cái chờ cát về lấp ao, tính ra chi phí bồi dưỡng mất 500 đồng. Bổ nhân danh, mỗi người 2 cây tre, trong 3 ngày tre đã đầy sân, chặt ra làm cọc đóng móng, mua đá về để xây móng, móng làm kỹ lưỡng mất một năm mới xong. …

Phần (3)

… Khi dân làng xây móng xong, Cha Nhân hạ lệnh cho các cụ cải táng xác Cha Phero Thi ở nên nhà thờ cũ lên nền nhà thờ mới để xây nhà thờ. Khi đào lên, Cha bắt rửa quan tài sạch sẽ, khiêng vào nhà khách cho các cụ bô lão và quan viên viếng, Cha làm nghi lễ mở năm áo quan. Than ôi, xác Cha còn nguyên vẹn như khi mới chết, khăn thánh che mặt, áo lễ Cha mặc vẫn khô nguyên không mục nát, mũ đội trên đầu và đôi dày Tàu vẫn còn tốt.

Cụ Cửu Tứ xin phép Cha cho mở khăn đạy mặt thì xứt một tí thịt ở mũi vì dính vào khăn, mặt Cha hơi xám, thân xác không có mùi hôi. Đoạn Cha bảo các cụ đạy nắm quan tài lại và khiêng gia nhà dãy để một ngày cho giáo dân kính viếng và đọc kinh cầu nguyện cho linh hồn Phêro. Người công giáo nói là Cha Thánh, còn bên Lương bảo là mả kết thành tượng. cả làng tổ chức đưa đám như khi mới chết, và an táng ở đầu nhà thờ (Hang đá bây giờ). Cha Nhân hỏi các cụ già có ai biết Cha này không? Thì mọi người đều nói không ai biết. Cha cho người gọi bà cụ Điện 80 tuổi (bà nội ông cụ Bếp Được) già nhất làng hỏi bà cụ có biết Cha Thi không thì bà cụ nói khi Cha qua đời con lúc đó con 44 tuổi, con đi xem an táng Cha, Cha chết đã được 36 năm.

Cuối năm 1919 là năm Khải Định thứ 4, Cha Nhân, các cụ và dân làng đã xây xong móng và chân tháp thờ, đang nghỉ ngời trù tính tiền và để xem chân móng có nứt nẻ gì không.

Trong lúc đang chờ đợi, thì nhờ ơn Chúa, chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, Cố trở về Việt Nam và lại làm chính xứ Kẻ Trừ họ Tân Độ. Còn Cha Nhân thì được Đức Cha đổi về làm giáo sư Đại Chủng viện, Cố trở về làng ta, Cố thấy đã phá nhà thờ cũ, xây móng nhà thờ mới, lại làm về hướng Đông trông ra cánh đồng thì Cố không bằng lòng, ý Cố định làm về hướng nam, đầu nhà thờ gần nhà xứ để Cố đi lại cho tiện, nhưng sự việc đã rồi Cố đành chấp thuận nhưng không được vui.

Đến năm 1925, năm Khải Định thứ 10, móng nhà thờ và chân tháp đã làm xong được 5 năm mà vẫn an toàn không thấy nứt nẻ hay hư hỏng gì, chỉ có chân tháp lút chút ít, nhưng cụ Đốc Thân bảo không sao, có thể sửa chữa được. Dân làng xin phép Cố mở Đại Hội Nam Phụ Lão Ấu quyết định xây nhà thờ.

Nhưng cố bảo các cụ rằng số tiền cho đến khi hoàn tất nhà thờ phải tốn hết 1 vạn đồng mà quỹ nhà thờ còn rất ít, quan viên phải làm thế nào cho có thêm nhiều tiền để chi tiêu. Nên quan viên đã họp bàn trình Cố để xin pháp Đức Cha sửa lại khoán lệ để lấy thêm tiền, không theo khoản lệ cũ năm 1918 nữa (năm Duy Tân thứ 4). …

Phần (4)

… Các cụ dân làng đồng ý sửa đổi như sau:

Các khoán lệ về tang sự, Hôn nhân, Cỗ xôi, Tư văn vẫn theo như cũ.

Trích các tiền gốc của 4 giáo đạo, Hội Đức Bà, Hội Bà Thánh Anna, chỉ để cho mỗi giáp, mỗi hội 100$ làm vốn cho vay sinh lời cho mỗi giáp, mỗi hội.

Các chức sắc bên đạo phải đi quyên góp các hội bảo trợ, như hội Tư văn, hội Hương ẩm, hội Nhân Đinh ít nhiều tùy ý dâng cúng.

Xin thu tiền mỗi mẫu ruộng là 1$ tính theo sổ điền.
Xin thu bổ mỗi cót lúa là 1$ xét từng gia đình.
Xin đến các gia đình khá giả để xin dâng cúng.
Xin chước bỏ các tiệc ăn uống trong các ngày hội họp, mừng lễ, họp giáp, việc làng đạo đời mà lấy tiền, mỗi lần họp phải nộp 25$ sung quỹ.

Các gia đình nghèo không phải đóng góp, nhưng phải đi phu phen tạp dịch.

Các khoán lệ này được toàn thể các cụ đồng ý và trình Cố, Cố chấp thuận và đệ trình Đức Cha. Một thời gian sau Đức Cha Châu phê cho phép sửa đổi để có thêm tiền.

Còn về tục lệ của dân làng, bắt buộc mỗi nhân danh đóng 1$, cát thì mỗi xuất một thước tây, tre thì mỗi xuất 2 cây để bắc ráo mà xây nhà thờ.

Toàn dân trong lúc bấy giờ
Già trẻ trai gái phụng thờ Chúa trên
Đem hết tài lực, lòng mết
Đầu đội vai vác để xây nhà thờ
Để cho con cháu ra vào
Thờ phượng Thiên Chúa đêm ngày liên miên.

Vậy, ngày 22/11/1925 cũng là ngày 7 tháng 10 năm Khải Định thứ 8, cũng là ngày truyền chức Đức Cha Thịnh, làm Đức Cha Phó địa phận, quan viên nhân tiện xuống Sở Kiện đi dự lễ, vào kêu xin Đức Cha già Đông, xin Đức Cha cho cụ Đốc Thân về xây nhà thờ, và hẹn ngày 6/12/1925 Đức Cha cho cụ Đốc Thân mang thợ về.

Đúng ngày 6/12/1925, cụ Đốc Thân vâng lệnh Đức Cha, cho thợ xây, thợ mộc, thợ xẻ từ Hà Nội kéo về. Đúng 5 giờ sang , Cố dâng thánh lễ Tận hiến công việc xây nhà thờ dâng lên Chúa và Đức Mẹ bổn mạng. 7h30 sáng, dân làng đã nô nức đứng đầy sân, giáp nào giáp ấy đầy đủ, quan viên khăn sếp áo dài, đứng giữa lòng nhà thờ, Cố nổi 3 hồi trống hiệu mở đầu cho việc xây nhà thờ. Các cụ bắc ráo, người kéo vôi, chỗ kéo gỗ, trai tráng khiêng gạch, gánh cát, già thì chẻ lạt để đánh nít bắc ráo, các bà thì lo nước lo trầu cho thợ và phu phen. …

Phần (5)

… Hôm đó vừa may có ký giả báo Trung Hoa là báo đạo, thu tin tức về đăng báo khen ngợi họ Tân Độ có tinh thần đoàn kết dâng cúng đóng góp để xây nhà thờ, dưới vị chủ chăn là Cố Khanh. Bài báo được đăng vào ngày 10/12/1925. Còn về kỷ luật, quan viên đến trễ hoặc ăn nói không đẹp đều bị Cố cảnh cáo, còn phu phen mà đến trễ hoặc hay cãi lại cấp trên thì phải nằm xuốn sân, bị đánh 5 roi, bỏ một ngày không đi làm bị phạt 2 hào.

Công việc xây cất rất tốt đẹp, nam phụ lão ấu dân làng rất đoàn kết vui vẻ phấn khởi, các giáp đạo, Đông, Tây, Nam, Bắc mỗi giáp chịu trách nhiệm một ngày phu phen tạp dịch. Tường và cột đã xây lên được 3m trong thời gian 3 tháng.

Mọi việc đang diễn ra tốt đẹp. Bỗng đâu Cố trao trả việc trong coi xây cất cho các cụ ban xây cất và các cụ quan viên, Cố không nhìn gì tới. Có thể vì các lý do sau:

– Thứ nhất, Cố thấy các cụ cứ nghi kỵ nhau về mua bán vật liệu, và là thời phong kiến, Cố thấy các cụ khi làm xong một việc gì, thỉnh thoảng tụ tập uống ly rựu suông, và sổ sách các cụ viết bằng những chữ nho, nên Cố không kiểm soát được.

– Thứ hai, Cố thấy phía chân tháp nằm trên lòng ao, Cố sợ bị lún hay hư hỏng, Cố phải chịu trách nhiệm.

Vì những lý do đó Cố mới trao trả. Tuy Cố Khanh không còn trực tiếp giáp sát, nhưng cụ Đốc thân vẫn cho thợ và dân làng tiếp tục xây cất. Một mặt quan viên làm đơn đệ trình Đức Cha già Đông, xin Đức Cha gia lệnh cho Cố phải tiếp tục trông coi việc xây nhà thờ, Đức Cha cho người mời Cố ra Sở Kiện để gặp Đức Cha và bàn định. Cố đã vâng lời Đức Cha, nhưng Cố chỉ chịu trách nhiệm việc sổ sách chi tiêu, và ra lệnh cho 4 cụ chánh phó đốc công và 4 cụ đại diện giáp 3 tháng họp một lần để kiểm tra sổ sách, nên quỹ làng không hao hụt mất một đồng xu, còn các việc khác các cụ ban xây cất phải chịu trách nhiệm. Từ ngày xây cho đến ngày cất nóng nhà thờ, nhờ ơn Chúa quan phòng, Đức Mẹ bảo trợ, thợ thuyền phu phen vẫn được bình an. Tuy xây cao mà không xảy ra tai nạn nào.

Đến ngày 14/12/1926 cũng là ngày 10/11 năm Bảo Định thứ 1 thì cất nóc nhà thờ. Dân làng vui mừng sung sướng. buôn bán đâu đâu cũng về. Các cụ họp bàn định làm một bữa tiệc ăn mừng, mời các Cha, các quý chức ở các xứ chung quanh, cùng dân làng liên hoan một bữa để mừng ngày cất nóc theo tục lệ cá xứ ngày xưa để lại. Nhưng than ôi, Cố không cho phép, bởi tiền quỹ thì còn ít, mà công việc thì còn nhiều và Cố bảo “hãy nhịn một bữa đến lúc khánh thành nhà thờ sẽ hay, không ăn bữa thịt này cũng chả chết đâu”. Cố chỉ cho cánh thợ mộc, thợ xây 7 đồng và nửa con lợn. Hôm ấy, tuy cất nóc nhà thờ mới, dân làng không có ăn uống gì, nhưng mà cũng pháo nổ trống đánh, tiếng nhị, tiếng sáo của hội bát âm, tiếng reo hò om xòm rôm rả, tiếng mời chào uống nước ăn trầu của các già hội bà thánh Anna. Hai ba ngày vui vẻ.

Phần (6)

…Đến ngày 26/6/1927, Cố thấy trong quỹ còn có ba bốn đồng bạc, Cố suy nghĩ làm thế nào cho có tiền để hoản tất nhà thờ, Cố truyền cho các quan viên làm giấy ký kết trong 3 điều sau đây:

Thứ nhất: Bán khao vọng
Thứ hai: Bán ma non
Thứ ba: Bán thứ vị

Nhưng các quan viên cứ bàn tính với nhau quanh co, không muốn lấy những số tiền ấy, vì bán khao vọng thì anh em con cháu mình phải mua, bán ma non thì các cụ quan viên phải mua trước, bán thứ vị thì chỉ con cháu mình mua, đằng nào quan viên cũng tìm lý nọ lẽ kia để chống chữa, nên Cố đành bỏ ý định và bàn với quan viên bổ nhân danh mỗi người một đồng. Có nhiều người phàn nàn, nhà thờ làm đã gần xong mà Cố không chịu dọn lên dâng thánh lễ, vì ý Cố là nhà thờ làng ta vừa to vừa đẹp nên phải liệu cho cân đối, xứng hợp khi hoàn tất tốt đẹp mới lên làm lễ.

Cố muốn lát gạch hoa ở Cung Thánh và gạch đỏ ở nền nhà thờ, Cố bèn ra Hà Nội, tới sở làm gạch của Pháp đặt gạch sau thời gian 2 tháng gạch đã chở về để chờ Cố lát nền. Cố thấy theo bản vẽ, gian Cung Thánh quá rộng mà chỗ giáo dân ngồi thì chật. Chiều dài toàn bộ nhà thờ chỉ có 36.62m mà gian Cung Thánh đã chiếm mất 13.17m cho nên chỗ giáo dân ngồi chỉ có 23.45m mà thôi. Lại còn ngày Chủ nhật có các giáo dân họ An Cốc sang dự lễ nữa thì không đủ chỗ ngồi, rồi lại còn sinh sản thêm sau này nữa, nên Cố cho thợ cắt bớt gian Cung Thánh đi 3.10m để cho giáo dân ngội rộng ra, chứ để như trước, nhà thờ có 5 phần thì gian Cung thánh đã chiếm mất 2 phần.

Nhà thờ làng ta trang chí rất là công phu, có nhiều gờ chỉ, các cột chạm hoa rất tinh vi, mà ở Cung thánh đặt nhà tòa trên tòa dưới, Cố bảo tượng Đức Mẹ quan thấy đặt ở giữa, còn ở trên thì đặt tượng nào vào đấy cho xứng hợp? cho nên Cố bàn với quan viên là phá đi 3 tòa ở trên, các cụ không bằng lòng nhưng cũng vui vẻ gật đầu vâng lời, nhưng đến ngày Cố phá sẽ đem giáo dân vào năn nỉ kêu xin Cố đừng phá.

Cố đã cho người bắc ráo, để đem tượng Đức Mẹ Linh Hồn và Xác về trời lên đặt giữa, tượng này Cố đặt mua bên Pháp dem về trước ba tháng. Dân làng bắc giáo để đem tượng lên, bắc ráo xong, Cổ chẳng nói gì, ý Cố muốn phá đi 3 tòa xong Cố mới đặt tượng lên.

Phần (7)

…Ngày 20/4/1928 cũng là ngày 01/03 năm Bảo Đại thứ III, hồi 11 giờ thì thợ xây Hà Nội về, Cố cho nghỉ ăn cơm. Lúc 12 giờ Cố cho thợ bắt đầu phá 3 tòa. Khi dân làng nghe tin Cố cho thợ phá đi 3 tòa, lập tức cụ trùm Thiêm cho nổi trống ngũ liên bảo đương cai là cụ đội Ba cho lềnh 4 giáp mời vào, Cố ra nói với các cụ “Thầy đã suy xét là Thầy làm” rồi Cố rắt tay mời các cụ quan viên ra về.

Các cụ ở ngoài nói rất ngon, khi gặp Cố thì vía đi đằng nào. Rồi Cố đóng cửa nhà thờ lại, Cố ngồi ở cửa, ở trong thợ vẫn phá, cụ trùm đương kim sốt ruột, đình vào nhà thờ bảo thợ thôi không được phá, tới gần cửa, bị Cố đẩy mạnh, áo bị rách một tà, ông bèn tức giận về nhà nằm yên, còn bao nhiêu các quan viên từ từ giải tán ra về. Còn ngoài sân làng nước đợi chờ kêu ca:

Trình rằng lạy Cố là Cha
Chúng con khổ nhọc kể làu lâu năm
Tiền thì tốn kém vạn trăm
Phu phen gồng gánh những năm vừa rồi
Nào là gánh gạo khiêng vôi
Nào là tre góp lại tiền nhân danh
Gánh gạo, gánh cát rành rành
Khiêng lim, vách đá đã thành dầy vai
Nhược bằng bỏ thiếu một ngày
Khoán làng bắt thiếu nộp hai hào liền

Có bà nói những lời không đẹp làm cố buồn. Khi các cụ ra về, bèn bảo nhau tới họp tại nhà cụ Đăng Cai, làm đơn kiện Cố với Đức Cha, và cử 5 cụ là cụ Phó Kiệu, cụ Lý Sang, cụ Lý Binh, cụ Trùng Thiêm và cụ Phó Bản, bổ một giáp 3 đồng, 4 giáp 12 đồng để 5 cụ chi phí tàu xe đi Hà Nội.

Các cụ cầm đơn trình Đức Cha, Đức Cha xem đơn rổi bỏ túi, và hứa sẽ xem xét. Đức Cha nói 6 tháng nay không gặp Cố.

Từ ngày Cố phá 3 tòa, quan viên buồn Cố, không cắt phu đến làm với thợ, bỏ mặc Cố, Cố mướn 2 người đàn bà phụ với thợ.

Ngày 27/4/1928 Cố gọi thợ tỉnh về lát gạch, chia làm 2 tốp, một tốp lát lòng nhà thờ và nhà mạc áo, một tốt lát cung thành và cuối nhà thờ. Thợ lát nền cho đến ngày 10/10/1928 mới xong. Lý do nghỉ mất 3 tháng vì nền cung thánh bị lún nứt, khi đắp đất không lèn nên hở kẽ to, Cồ chờ cho quan viên, dân làng sửa mà các cụ cũng chẳng làm, Cố chờ 3 tháng rổi đổ cát cho thợ lát nền, rồi trát chân cột nhà thờ….

Phần (8)

…Nhà thờ trên dưới lát gạch xong, Cố cho quét dọn lau chùi sạch sẽ, ngày 27/10/1928. Cố bảo người nhà và thuê mấy người khiêng bàn thờ ở nhà dãy lên và sáng hôm sau là lễ Đức Chúa Giêsu Làm Vua, Cố bắt đầu dâng Thánh Lễ đầu tiên ở nhà thờ mới là ngày 28/10/1928. Khi Cố lên dâng Thánh lễ ở nhà thờ mới thì từ các cụ đến trẻ em rất vui vẻ, không buồn giận Cố và xét các việc Cố làm là tốt đẹp, vì các cụ ít học và hiểu lầm, và Cố cũng nhận lỗi, những lục nóng nảy làm cho dân làng buồn.

Từ nay Cha con thong cảm đoàn kết phụng thờ Chúa, với ngôi Thánh Đường nguy nga rực rỡ trong giáo phận. Một thời gian ngắn Cố viết thư về Pháp đặt mua các Tượng để tôn kính trong nhà thờ. Khi 8 tượng đã qua, Cố đặt các tượng trên các toàn có ý nghĩa. Tượng ông thánh Phanxico Xavier đặt ở Cung thánh bên phải, phía đàn ông, vì thánh Phanxico Xavier truyền đạo ở phương đông, có ý để ý để cho các ông noi theo, cầu nguyện, sống đời truyền giáo. Tượng bà thánh Anna là thân mẫu Đức Mẹ đặt ở Cung thánh bên trái (phía các Bà), để cho các bà noi theo và cầu nguyện bắt trước gương lành và thánh, còn hai tượng Trái Tim Chúa Giêsu và Thánh Giuse đặt ở hai tòa bàn thờ cạnh, để chúng ta làm việc kính Trái tim Chúa và Thánh Giuse trong tháng kính người. Còn cột thứ hai (chỗ các em nữ ngồi) Cố đặt tượng bà thánh Têresa Hài đồng Giêsu. Có ý cho các em noi gương đời tu trì và cầu nguyện của Bà. Bên nam, tượng Thánh Gioan Vianne để cho các em trai noi gương đời sống Linh Mục và sự đơn sơ của ông Thánh. Còn bên chỗ các ông ngồi, Cố để tượng ông thánh Micae Lý Mỹ tử đạo Việt Nam cho các ông can đảm anh hung dám chết vì Chúa. Bên các bà, Cố cho đặt tượng bà thánh Inê Đê Tử Đạo, có ý cho các bà noi gương cầu nguyện cho hy sinh giáo dục con cái xứng đáng bà mẹ Việt Nam anh hùng

Làm phép nhà thờ

Nhân dịp Đực Cha Thịnh kinh lược xứ Kẻ Trừ ngày 15/02/1929, Đước Cha ở lại trên đấy một tuần, đến ngày 22/02/1929 Đức Cha xuống họ Tân Độ, dân làng các hội đoàn đi đón Đức Cha từ Chợ Bóng (Hòa Mỹ). Pháo nổ vang trời dậy đất, có phường Kèn Tây, bát âm, có cờ xí xe lọng nghênh đón rợp trời.

Đức Cha về đến cuối nhà thờ. Người làm phép xung quanh nhà thờ, rồi làm phép trong nhà thờ, các nghi lễ xong người dâng thánh lễ đồng tế với Cố và các Cha phòng bộ tạ ơn Thiên Chúa. Thánh lễ xong giáo dân ra về, Người ở lại bốn ngày cho dân làng xưng tội, rước lễ, ban phép lành Tòa thánh cho mọi người. 10 giờ sáng ngày 26/02/1929, Người đi ô tô về Sở Kiện, thời gian này dân làng rất sốt sáng cả các xứ xung quanh cũng đến dự. Số người tham dự thánh lễ và rước lễ được 2300 người.

Trước hết chung ta tạ ơn Thiên Chúa, Đức Mẹ và các thánh, vì các Cụ tổ tiên đã cố gắng hy sinh, nhịn ăn nhịn uống trong bao năm trời, đóng góp biết bao công sức, tiền tài, lao động để lại ngôi Thánh Đường cho con cháu hậu thế ra vào thờ phượng Thiên Chúa, nghe lời giảng dạy của Linh mục chủ chăn, đọc kinh cầu nguyện cho kẻ sống cũng như đã qua đời, và tu sửa cho khang trang. Cũng tạ ơn Đức Mẹ quan thầy trông coi cai quản giáo dân Làng Nhầu, ban ơn hồn xác được giữ đạo kính mến phụng thờ Chúa, thương yêu anh em, đời sau được về với Chúa với Mẹ và các Thánh hưởng phúc thiên đàng.

Xây hai tháp chuông

Làm phép nhà thờ hoàn tất tốt đẹp từ ngày 22-2-1929 và mãi tới 22-2-1938 mới bắt đầu khởi công xây tháp. Giáo xứ đã phải chờ đợi đến 9 năm để tiếp tục công việc xây nhà thờ vì những lí do sau:

– Thứ nhất: Trong thời gian chờ đợi lâu như vậy mới có thể quyên góp được tiền để lấy kinh phí xây dựng từ việc thu tiền cưới xin, ma chay…giáo dân làm cả ngôi nhà thờ chỉ có tự quyên góp, đóng góp lấy với nhau. Vì thế thời gian chờ đợi mới lâu như vậy

– Thứ hai: Các cụ ngày xưa tính rất kỹ, sợ chân tháp nằm trên lòng ao, xây lên sẽ bị lún nên để lâu cho đất lún chắc mới xây tháp

Khi các cụ thấy số tiền thu được đã vài trăm nên họp làng, xin phép Cố cho quyết định xây tháp. Cố chấp thuận, dân làng liền cử 2 cụ quan viên ra trình bày với cụ Đốc Thân và mời cụ về khởi công xây tháp. Đến ngày 22-2-1938, tức ngày 12 tháng Giêng năm Bảo Đại thứ IV.

Không thể nói hết được sự cố gắng hy sinh của các cụ, sự khó nhọc của thanh niên nam nữ trong làng. Để xây tháp, các cụ bổ mỗi nhân danh mỗi người 2 cây tre để thợ bắc ráo, các cụ chẻ lạt để làm dây buộc trong khi bắc ráo, thanh niên xúc vôi xe cát chở gạch, phụ nữ thì gánh nước trộn hồ, thổi cơm cho thợ ăn. Tất cả đều hết mình làm việc cho công việc xây dựng ngôi thánh đường của Giáo Xứ. Trong công việc xây dựng, các Giáp lại tiếp tục phụ trách công việc như khi xây nhà thờ, ngày nào quan viên cũng có mặt sẵn sàng phục dịch, đóng góp ý kiên cho công việc xây dựng, giám sát và bảo ban thợ xây chỗ nọ, sửa chỗ kia. Hai tháp xây ngày một cao cho đến ngày10/10/1938, với thời gian 8 tháng đã xây xong. Thợ xây làm rất kỹ, từ hòn gạch, kẻ chỉ, kẻ gờ và hoa văn được làm rất công phu.

Xây xong tháp, Giáo Xứ đặt tòa Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời – Quan thầy Giáo Xứ ở giữa hai tháp, tượng Đức Mẹ hướng ra cánh đồng và các làng khác xung quanh như mời gọi mọi người: “Ta là Mẹ, là nữ vương trên trời dưới đất, các con hãy đến với Ta, Ta sẽ đem các con về với Chúa”. Bức tượng này do ông bà Bùi Văn Nhân dâng hết 500 đồng.

Khi hoàn tất 2 ngọn tháp, các cụ cho đắp nền lên cao lát gạch và lát đường đi xung quanh nhà thờ, cho người trồng cỏ, trồng hoa, và trồng rặng cau ở trước sân chầu.

Khi dân làng đã hoành chỉnh hai ngọn tháp uy nghi cao 20m theo kiểu phương Tây đẹp nhất nhì Giáo Phận lúc bấy giờ, nhà thờ đã được xây hoàn thiện. Theo như các xứ thì phải làm lễ khánh thành, mổ trâu mổ lợn để ăn mừng. Nhưng chúng ta ở với Cố Khanh, về sự ăn uống Cố không thích ăn một bữa tốn kém, hao phí tiền của mà lại là tiền đóng góp nên không có lễ khánh thành. Từ đây, ngôi thánh đường này sẽ là nơi hằng ngày già trẻ ra vào tham dự thánh lễ, các giờ kinh cầu nguyện nhằm tôn vinh, cảm tạ và phụng sự Thiên Chúa.

Hai ngọn tháp đã xây xong, chuông Tây của hội bà thánh Anna dâng mua từ năm 1925, mất13 năm nằm chờ đợi trong nhà để đồ,vì vậy mới có câu vè:

Chuông ơi mày hãy nằm yên
Ruồi muỗi nó đốt mày kêu các già
Ngày thì dãi nắng dầm mưa
Đêm thì bị quỷ bị ma nó sờ

Sau 13 năm, giờ đây quả chuông được treo lên, tiếng chuông chính là tiếng Chúa kêu mời mỗi người hãy từ thu xếp công việc mà đến phụng thờ Ngài. Quả chuông này được treo bên nữ cho đến ngày nay. Ngày 20-12-1938, Đức cha Thịnh – Bề trên giáo phận đi kinh lược nên Ngài đã ghé qua Giáo Xứ và làm phép quả chuông này.

Đến đầu năm 1942, ba Cha đồng hương là cha Hiển, cha Độ, cha Tứ và ông bà Giacôbê Nguyễn Bá Tránh – người cùng quê ở Hà Nội muốn kỷ niệm cho dân làng một quả chuông Tây mua từ bên Pháp về. Quả chuông này được treo ở ngọn tháp phía bên nam và được Đức Cha Thịnh làm phép cuối năm 1942.

Đến năm 1976, sau giải phóng Miền Nam được một năm, giáo dân làng ta sinh sống và làm ăn ở Hà Nội khá giả, có 2 gia đình đã dâng cho làng một tượng Chúa Kitô Vua cao 4m, được đặt giữa vườn hoa trước nhà thờ (nay không còn nữa mà thay vào đó là bức tượng Trái Tim Chúa Giêsu bằng đồng, còn bức tượng kia đã được đem cho Giáo Xứ Đồng Chiêm) và một bàn thờ bằng gỗ quý. Đồng thời một gia đình khác dâng một cái đàn piano để ca đoàn hát trong các thánh lễ. Dân làng cũng cho đắp 2 con đường từ nhà thờ ra tới đường 73, làm một cái hồ ở giữa để các cuộc rước Mình Thánh Chúa, Đức Mẹ hay khi có Đức Cha về kinh lược được thuận tiện và đẹp đẽ.

Nhà thờ làng ta xây rất kiên cố và bền bỉ. Nhưng trải qua các cuộc chiến tranh, mưa bão làm cho hư hỏng, xuỗng cấp: ngói vỡ, cửa sổ hư kính, khuôn mục, mái hạ dột làm hư hết các đòn tay, nhất là quanh Cung Thánh…Vì vậy mà giáo dân trong làng đã đóng góp, cùng với sự giúp đỡ hết sức sốt sáng của bà con đồng hương ở Miền Nam và hải ngoại nên cũng đã có đủ tiền để trùng tu ngôi thánh đường khang trang đẹp đẽ như ngày nay.

Xem thêm :

TIỂU SỬ LÀNG TÂN ĐỘ P1- Tân Độ khởi nguyên (1)

TIỂU SỬ LÀNG TÂN ĐỘ P1- Tân Độ khởi nguyên (2)

TIỂU SỬ LÀNG TÂN ĐỘ P8-Tân Độ với Giao Thông

TIỂU SỬ LÀNG TÂN ĐỘ P 7-Tân Độ với An Ninh

TIỂU SỬ LÀNG TÂN ĐỘ P 6-Tân Độ với Vệ Sinh

TIỂU SỰ LÀNG TÂN ĐỘ P5-Tân Độ với Tang Chế

TIỂU SỬ LÀNG TÂN ĐỘ P4-Tân Độ với Xã Hội

TIỂU SỬ LÀNG TÂN ĐỘ P3-Tân Độ với Văn Hóa

TIỂU SỬ LÀNG TÂN ĐỘ P2-Tân Độ với Đạo Đức