Nhà thờ Xuân Mỹ

Lược sử Giáo xứ Xuân Mỹ

Có lẽ chưa lúc nào hai tiếng Xuân Mỹ lại được thốt ra với tất cả niềm thân thương và sung mãn như những ngày này, nhất là với những ai đang mang trong mình dưỡng chất của hồn thiêng đất mẹ thân yêu. Trong không khí tràn ngập niềm hân hoan đón chờ ngày ngày đại lễ, ngày khánh thành và cung hiến thánh đường giáo xứ, xin một lần được mời quý bà con Xuân Mỹ xa gần cùng sống lại một vài khoảnh khắc quan trọng trên hành trình lịch sử và cũng là hành trình đức tin của xứ đạo nhỏ bé này.

Hẳn là nhiều người trong chúng ta ít nhiều có biết đến chiếu chỉ Phân Tháp, được vua Tự Đức ban hành năm 1861. Theo đó tất cả tất cả các làng công giáo sẽ buộc phải phân tán vào các làng lương dân, thậm chí từng gia đình, cha, mẹ, con cái, mỗi người bị đem đến một làng khác nhau. Để dễ nhận diện, vua còn cho thích vào mặt họ hai chữ Gia-tô Tả đạo. Chính sách bách hại triệt để này của Tự Đức đã khiến cho sự đạo nước ta lúc bấy giờ phải một cơn ly loạn chưa từng thấy.

Những tưởng trong tình cảnh phải ly biệt và cấm cách mọi bề, niềm tin vào Thiên Chúa cũng theo đó mà bị cầm tù cho đến ngày mất hẳn. Nhưng Thiên Chúa, Đấng có thể biến sự dữ thành sự lành đã hành động thật khôn ngoan. Từ chỗ là những cộng đoàn co cụm, cơn ly loạn lại trở thành mùa gieo giống đức tin đến mọi ngõ ngách. Chẳng những không mất đức tin mà trái lại, tại những nơi bị phát lưu, chính những người tín hữu ấy đã xây nên vô số cộng đoàn mới. Tổ tiên làng Xuân Mỹ ngày ấy nằm trong số này, họ bị đưa đến làng Nhất tộc, nhưng với tính tình đôn hậu, hiền lành, lại là những người có học, họ đã được các chức sắc của làng nể trọng. Chính vì vậy mà ngay sau khi chiếu chỉ Phân tháp được bãi bỏ, họ đã được làng Nhất tộc cho ở lại, sinh cơ lập nghiệp. Thế là gia đình, vợ con dần được đưa đến, và cách làng Nhất tộc chưa đầy 1km về hướng Tây Bắc, một làng mới được thành hình.

Thế nhưng địa thế làng mới không lành, dịch bệnh luôn, nên mới có câu: “Tháng chín thì quýt đỏ trôn. Kẻ Trêu kẻ Trĩnh bỏ con không bồng”, ngụ ý rằng dịch bệnh thường cướp đi sinh mạng của nhiều người. Khoảng năm 1870, cụ Phêrô Nguyễn Trường Tộ sau những ngày đi sứ bên Pháp quốc đã trở về. Cụ sang thăm quê ngoại và đã bàn với các bậc cao niên dời làng. Địa thế hiện tại của làng Xuân Mỹ cũng như cách bố trí đường đi lối lại là nhờ công cụ Nguyễn. Cụ quyết định đặt tên cho làng là Xuân Mỹ. Xuân Mỹ được khai sinh từ đó. An cư lạc nghiệp, đời sống đạo nhờ đó cũng dần được chấn chỉnh và Xuân Mỹ trở thành một giáo họ của Mỹ Yên.

Khi những cánh đồng hoang đã quen hơi người, những đầm lầy đã thành ruộng tốt, thì dân số cũng ngày một tăng. Xuân Mỹ không còn là một xóm mới nữa, mà đã trở thành một làng quê khá đông đúc, có đời sống cũng kể là khá đạo đức. Lúc này Xuân Mỹ đã có vị tân chức đầu tiên là cha Phêrô Nguyễn Duy Loan (thụ phong năm 1924). Ngoài ra còn có thầy già Giuse Nguyễn Đình Lâm, đang học Đại chủng viện và thầy Phêrô Nguyễn Duy Lịch, đang học tại Tiểu chủng viện. 1925, sau hai năm xem xét, Đức cha Eloy Bắc đã phê chuẩn đơn xin thành lập xứ của giáo họ. Cha Giuse Chu Đình Đính được cử làm linh mục quản xứ đầu tiên của Xuân Mỹ. Là một linh mục đạo đức, lại giỏi về trồng trọt và chăn nuôi, nên đời sống giáo xứ cả bề trong lẫn bề ngoài nhờ đó đã được chăm lo rất chu đáo.

Đúng như tên gọi của mình, trong mấy chục năm liền, Xuân Mỹ nổi lên như một ốc đảo trù phú. Thậm chí ngay giữa lúc tình hình đất nước có nhiều biến động, Xuân Mỹ vẫn không hề bị phương hại. Năm 1946, dưới thời cha Luca Đậu Phương Đình coi sóc, Xuân Mỹ còn tổ chức một trường tiểu học cho con em trong xứ trau dồi kiến thức văn hóa. Trường này duy trì mãi đến năm 1953 mới bị giải thể. Trong thời gian này, có thêm giáo họ Xuân Hòa được thành lập. Giáo họ này nằm về hướng Tây Nam giáo xứ, trước kia là những giáo dân Nhân hòa đến Bàu Nại canh tác ruộng nhà chung.

Năm 1955, Sau chiến cuộc Điện Biên Phủ (tháng 7 năm 1954) và hiệp định Giơnevơ, tình hình đất nước có nhiều rối ren, 70 gia đình với 280 nhân danh là con cái Xuân Mỹ đã cùng đoàn di cư vào miền Nam. Chưa hết, những người ở lại sau đó còn phải trải qua một cơn địa chấn kinh hoàng bởi đợt cải cách ruộng đất 1956 -1957, kẻ bị bắt, người bị bắn, tài sản bị trưng dụng gần như tất cả. Số người ít ỏi đó còn bị bom Mỹ giết hại và làm bị thương rất nhiều trong đợt không kích ngày mồng 3 tháng 12 năm 1972.

Đứng trước sự tàn phá của nhân tai, đời sống giáo xứ mặc dù có rất nhiều xáo trộn và tổn hại cả về vật chất lẫn tinh thần nhưng sức sống của mùa xuân thì vẫn còn, bằng chứng là năm 1960, Xuân Mỹ có thêm giáo họ Xuân La, có nguồn gốc từ mấy gia đình Xuân Mỹ lên Rú Núm, Lá Ngọn, trại Cố Hương khai hoang, lập trại trồng tỉa. Cũng trong khoảng thời gian này, Xuân Mỹ còn có thêm giáo họ Xuân Sơn, nằm về phía Bắc, cách nhà thờ xứ chừng 3km (được sát nhập từ một số gia đình lĩnh canh ruộng nhà thờ Xuân Mỹ và giáo họ Tam Đa, giáo xứ Nhân hòa). Đáng kể hơn, giữa lúc đời sống kinh tế còn trăm bề chật vật, nhưng việc xây dựng Nhà Chúa vẫn không vì thế mà bị bà con giáo dân lơ là. Năm 1961, sau khi được bề trên cử về coi sóc giáo xứ, cha Giuse Nguyễn Tràng đã cùng bà con giáo xứ Xuân Mỹ hoàn thành ngôi thánh đường được khởi công từ năm 1950. Chính ngôi thánh đường này đã bị cơn bão số lịch sử – cơn bão số 7 làm cho đổ sập vào hồi 9 giờ sáng ngày 18 tháng 10 năm 1982. Một lần nữa, ý chí kiên cường và lòng trung tín của người dân Xuân Mỹ lại được kêu gọi. Trong vòng 100 ngày (từ cuối năm 1985 đến đầu năm 1986), cùng với cha Phêrô Trần Đình Lợi, Xuân Mỹ lại có ngôi thánh đường mới, ngôi thánh đường mà cách đây 3 năm 3 tháng 10 ngày (tính đến ngày 12/5/2011), tức là sau 13 năm hiên ngang cùng tuế nguyệt, để quy tụ, che chở cho con cái Xuân Mỹ ngày ngày đến gặp gỡ Thiên Chúa, nó đã chật chội và xuống cấp nhiều, cần phải được dỡ ra, nhường chỗ cho thánh đường nguy nga, đẹp đẽ này.

Như vậy là sau hơn nửa thế kỷ, tính từ ngày bà con Xuân Mỹ sụt sùi trong cảnh kẻ ở người đi, cũng là sau hơn nửa thế kỷ, mùa xuân trên mảnh đất này phải gồng mình chờ đợi trong ngặt ngèo giá rét bởi bao thế sự đổi thay, ngày hôm nay, nụ mùa xuân đã bung ra thành đóa hoa muôn sắc. Khi ngắm nhìn ngôi thánh đường sừng sững, nguy nga này, đã không ít kẻ qua người lại phải trầm trồ, kinh ngạc mà thốt lên “Việc Chúa làm cho người Xuân Mỹ vĩ đại thay”. Quả thực, ngôi thánh đường này là dấu chứng của một bàn tay thiết kế vĩ đại, bàn tay đã đồng hành, gìn giữ biết bao thế hệ con cái Xuân Mỹ thực hiện hết cuộc vượt qua này đến cuộc vượt qua khác. Đồng thời cũng ghi dấu một bàn tay, khối óc tài tình của vị chủ chăn đương nhiệm, người đã có công rất lớn để làm cho sự tôn nghiêm và tráng lệ này được thành hình như ngày hôm nay.

Như xưa dân Israel, đã cất cao lời ca khải hoàn tạ ơn Thiên Chúa vì kỳ công giải thoát vĩ đại, hai tiếng Xuân Mỹ cũng đang kêu mời tất cả chúng ta, những người con của đất mẹ Xuân Mỹ, cùng dốc hết niềm tri ân cảm mến mà dâng lên Thiên Chúa quan phòng những lời tán tụng chân thành, đầy tràn cảm xúc.

Antôn Vũ Đình Minh

Nguồn : http://quehuongxuanmy.wordpress.com/